Ondanks alles zullen ze hem missen

De massamoord van 1965 vergaten veel Indonesiërs liever. De kleine man had heimwee naar Soeharto...

CAMPERDUIN Hij was tenminste iemand. Soeharto had, in tegenstelling tot zijn opvolgers, een gezicht en een verleden. In 1965 was hij, tot dan toe een onopvallende generaal, met een bloedige kudeta aan de macht gekomen en in 1995, toen ik ter gelegenheid van vijftig jaar onafhankelijkheid in Indonesië was, waren de meeste Indonesiërs die ik sprak nog steeds blij met hem.

Dat er bij die staatsgreep zoveel communisten waren omgebracht? Dat hadden ze toen niet geweten en zouden ze liever vergeten. Zijn Orde Baru berustte op herwaardering van de grondwet van 1945 en de democratische beginselen zoals aangegeven door de Panca Sila. Vijf symbolen, meestal afgebeeld op een schild voor de borst van de Gouden adelaar, ofwel de Garuda. Zij betekenen: verplicht geloof in één God, eerbied voor de medemens, nationalisme, democratie en sociale rechtvaardigheid.

Er brak een periode aan van rust. ‘Soekarno was de politicus die Indonesië onafhankelijkheid bracht, maar onze welvaart hebben we aan de econoom Soeharto te danken’, zo kreeg ik te horen. Ze waren trots op hem. Dat vliegtuig bijvoorbeeld, de N-250. Dat had hij toch maar mooi voor elkaar gekregen! Dat bij de officiële ingebruikname het landingsgestel niet kon worden ingetrokken en dat Soeharto dan ook niet wilde meevliegen, daar werd om gelachen. Die Indonesische glimlach die eerder verlegenheid dan vreugde uitdrukt.

Tien jaar en drie presidenten later was ik opnieuw in Jakarta. De Reformasi van 1998 had niet de verbetering gebracht waar op gehoopt was. De armen waren armer geworden, de rijken ontzettend veel rijker en de intelligentsia was haar illusies kwijt. Wij Nederlanders kregen de schuld, want wij hadden het volk niet geleerd zelfstandig op te treden. ‘I hate the Dutch!’, riep de minister van Justitie voor de televisie. De Panca Sila leek iedereen vergeten te zijn en van gelijkheid van godsdienst was geen sprake meer. Het vliegtuig waar men zo trots op was, stond voorgoed aan de grond. De vitaliteit van voorheen had plaatsgemaakt voor slome berusting. De wegen waren slecht, de gebouwen vervallen, alles was vuil en grauw.

Maar voor de zwaar bewaakte villa van de zittende president, Megawati Sukarnoputri, werden vreemde pakketten uitgeladen, heel behoedzaam. ’s Avonds zag ik op de televisie dat het koikarpers waren, duizenden dollar per stuk. ‘Ze zei dat ze zich zou inzetten voor de orang cilik, de kleine man, maar ze is er voor de orang licik, de geslepen man’ – een Indonesisch grapje waarom je mag lachen. Maar dat de kleine man Soeharto terug wilde, was duidelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden