Oncontroleerbare 'onderaannemers' leveren vertalers van wie integriteit en deskundigheid niet vaststaan Tussenpersonen kiezen tolken voor rechtbanken

Rechtbanken maken voor de selectie van tolken regelmatig gebruik van oncontroleerbare tussenpersonen. Die bepalen geheel op eigen gezag wie bij rechtszaken als vertaler optreden....

Van onze verslaggever

Bas Mesters

AMSTERDAM

Dat voorbeeld is tot op heden niet door alle rechtbanken gevolgd. Onder meer bij de meervoudige kamer in Den Haag wordt de keuze van tolken nog vaak overgelaten aan een zelfstandig opererende 'onderaannemer'.

Deze week hekelde de Nationale Ombudsman de manier waarop tolken vertalen die bij asielprocedures worden ingeschakeld. Ze zijn vaak partijdig, onbetrouwbaar en ondeskundig.

Ook de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) van het ministerie van Justitie schakelde tussenpersonen in bij de selectie van tolken. Onder druk van het steeds groter aantal wachtende asielzaken werd de capaciteit in één jaar tijd uitgebreid van driehonderd naar zeshonderd vertalers. Het ministerie van Justitie heeft aangekondigd selectie, controle en instructie van de tolken te verbeteren.

Volgens het Nederlands Genootschap van Vertalers (NGV) verloopt de selectie niet alleen bij asielprocedures onzorgvuldig. De honderd gerechtstolken in Nederland komen regelmatig niet aan de bak door 'dynastie-achtige toestanden' bij de door tussenpersonen beheerste selectie. Ook zouden door de 'onderaannemers' tolken worden ingezet die het dialect van de verdachte niet begrijpen. Het probleem speelt vooral bij Turks, Arabisch en andere niet-Europese talen.

Een extreem voorbeeld speelde zich af bij de Amsterdamse rechtbank. Een Chinese tolk vertaalde vier maal op een andere manier een antwoord van de verdachte, totdat de rechter er genoeg van kreeg. Hij vroeg de tolk of de verdachte wilde knikken. Er gebeurde niks. De tolk wist de vraag niet over te brengen en werd heengezonden.

Als de officier van justitie bij de Haagse rechtbank geen tolk van zijn lijstje weet te bereiken, verlost de bijna permanent aanwezige tussenpersoon hem van vervelend en tijdrovend gezoek. Hoort hij om één uur dat er vier tolken Chinees nodig zijn, dan staan die er twee uur later. Kan het makkelijker?

Hoe vakbekwaam en betrouwbaar de tolken zijn die hij inhuurt, weet niemand bij de Haagse rechtbank. Of ze integer zijn, wordt niet gecontroleerd. Dat moet in de praktijk blijken.

De tussenpersoon bepaalt zo voor een belangrijk deel wie bij Haagse rechtszittingen tolkt. Volgens woordvoerders van de rechtbank ontvangt die persoon geen commissie, tolken wagen dat te betwijfelen.

In Den Bosch was het tot de zomer van 1993 ook zo. Maar daar maakte griffier J. Buddendijk er een einde aan. Hij ontdekte dat een tolk Frans, Duits en Engels ook voor Marokkaans werd opgeroepen en dan iemand anders stuurde.

Het was een lucratieve bezigheid voor deze tussenpersoon. De betalingen aan de tolken geschiedde via zijn bureau. Hij vroeg commissie voor de bemiddeling. En die kon aardig oplopen bij een rechtbank waar jaarlijks miljoenen worden uitgegeven aan tolkdiensten.

Er was geen zicht op de integriteit van de ingehuurde tolken. En dat terwijl tolken verklaringen van verdachten horen die veel geld waard zijn voor de andere verdachten in de zaak. Buddendijk zegt zaken elders in het land te kennen waarbij het 'niet uitgesloten' is dat het onderzoek is 'geklapt' door toedoen van tolken.

In Den Bosch wordt gewerkt met een eigen tolkenlijst waarop personen staan die over de benodigde diploma's of ervaring beschikken. De onderaannemer heeft zijn werkterrein inmiddels verlegd naar onder meer de rechtbank in Dordrecht. Hij was het ook die de Immigratie en Naturalisatiedienst hielp bij de werving van nieuwe tolken.

De meeste rechtbanken wijzen erop dat hun selectie geschiedt door het opstellen van een tolkenlijst. Maar volgens het Nederland Genootschap van Vertalers hebben de tussenpersonen ook greep op de samenstelling en het gebruik van deze lijsten. Op de lijst Arabisch in Amsterdam staan volgens J. Hoogland van het NGV een zeer beperkt aantal capabele tolken Marokkaans, terwijl die juist veel gevraagd zijn.

Het NGV dringt er al jaren op aan het beroep tolk te beschermen. Tot nu toe tevergeefs. De enige regeling die bestaat, is het tolkenbesluit uit 1970. Daarin wordt alleen gesproken over tarieven, niet over kwaliteitseisen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden