Onbuigzame Yassin streefde Arafat voorbij in populariteit

Slechts het ultieme verzet tegen Israël kon volgens sjeik Ahmed Yassin de Palestijnen bevrijden. Als geestelijk leider van de beweging Hamas zaaide de man in de rolstoel dood en verderf....

Zijn uiterlijk wekte de indruk van een fragiele, weerloze bejaarde, maar dat weerhield de 67-jarige verlamde, bijna dove en vrijwel blinde Ahmed Yassin er niet van dood en verderf te zaaien in het Midden-Oosten.

In nagenoeg alle biografieën wordt de geestelijk leider van Hamas omschreven als een man die honderden doden op zijn geweten heeft. Pijn voelde Yassin slechts 'als kinderen gedood worden bij onze militaire operaties'.

De selecte groep journalisten die in de loop der jaren de geestelijk leider van Hamas mocht interviewen, werd veelal verrast door de paradoxen die Yassin in zich verenigde. The Washington Post en Los Angeles Times omschreven hem als angstaanjagend, intelligent, ad rem, bij vlagen charmant en niet gespeend van zelfspot - 'de kosten voor een bril kan ik me beter besparen', merkte hij op. En: 'Als Israël op mij schiet, hoeven ze niet bang te zijn dat ik snel wegloop.'

Hij werd geboren in 1936 in het dorpje Jara, nabij de stad Ashkelon in het toenmalige Palestina, dat onder Brits gezag viel. Tien jaar later, toen de staat Israël werd opgericht, werd zijn familie gedwongen te verhuizen naar de Gazastrook.

In 1952 brak hij tijdens een partijtje voetbal zijn rug, waardoor zijn armen en benen verlamd raakten. Dat belette hem niet islamitische wetenschappen te gaan studeren aan de Al-Azhar Universiteit in Caïro, de stichtingsplek van de Moslim Broederschap.

Uit die studententijd, de vroege jaren zestig, dateren zijn politieke en religieuze overtuigingen. 'Palestina is het heilige land waar toekomstige moslimgeneraties zullen opgroeien en geen enkele Arabische leider mag zelfs maar een deel van dat land opofferen', liet Yassin in 1997 in The New York Times optekenen. De Palestijnse premier Mahmoud Abbas, die met Israël en de VS onderhandelde over een vredesplan, werd om die reden door hem aangemerkt als een verrader.

Tot halverwege de jaren tachtig gold Ahmed Yassin als een geëngageerd, doch op de achtergrond actieve geestelijke. Hij doceerde Arabische talen en predikte in moskeeën op de Gazastrook. In zijn preken hield Yassin zijn volgelingen voor dat het terugveroveren van het land dat Israël hen had afgenomen, pas mogelijk was wanneer de Palestijnen strikt de voorschriften van de islam zouden volgen.

Met de oprichting van Hamas in 1987, voorafgaand aan de eerste intifada, groeide Yassin uit tot een hoofdrolspeler. Aanvankelijk had de beweging tot doel het opzetten van sociale projecten onder Palestijnen, maar al binnen enkele maanden riep Yassin zijn volgelingen op tot gewapend verzet. Hamas (dat letterlijk geestdrift' betekent en als afkorting staat voor Islamitische Verzets Beweging) groeide uit tot de belangrijkste Palestijnse terreurgroep, die met zelfmoordaanslagen de Israëlische samenleving tracht te ontwrichten.

Curieus is dat Israël de oprichting van Hamas had gestimuleerd en zelfs deels gefinancierd. In de hoop binnen de Palestijnse samenleving een stroming te creëren die de destijds onaantastbare positie van Yasser Arafat en diens Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) zou kunnen ondermijnen, voorzag Jeruzalem medio jaren tachtig Hamas van veel faciliteiten.

Met de arrestatie van Yassin in 1989 (vanwege de liquidatie door Hamas van twee met Israël collaborerende Palestijnen) trachtte Israël de fout te herstellen, maar in de rol van martelaar wekte de geestelijk leider bijkans nog heviger verzet op.

In 1997 liet Israël hem vrij in een gevangenenruil met Jordanië, dat twee geheime agenten van de Mossad liet gaan. Bij zijn vrijlating zei Yassin dat de zionisten hem niet hadden weten te breken en dat Hamas intenser dan ooit de bezetter zou bestrijden. Over de zelfmoordaanslagen zei hij in 2002: 'Zelfmoordaanslagen zijn militaire operaties tegen de bezetters van ons land. Spreken over een staakt-het-vuren is als het afwijzen van het recht op zelfverdediging.'

De maatschappelijke zorg leverde Hamas brede steun op in de bezette gebieden. Populair onder de Palestijnse bevolking was Yassin vooral doordat hij letterlijk deelde in hun armoe. Terwijl veel leiders van de PLO en de Palestijnse Autoriteit in riante villa's wonen en zich in dure auto's verplaatsen, woonde de leider van Hamas in een eenvoudig huis in de volkswijk Sabra in Gaza-Stad. Echtgenote Halima, acht dochters en drie zonen, toonden zich even strijdlustig en toegewijd aan de Palestijnse zaak als hun vader.

Zelfs de geringste concessie aan Israël wees hij af. Daarmee groeide Yassin uit tot een icoon voor de Palestijnse bevolking en ondermijnde hij het gezag van andere Palestijnse leiders. De Oslo-akkoorden, waaraan Arafat zijn steun gaf, en de door de VS geïnitieerde routekaart naar vrede, waaraan premier Abbas zijn lot verbond, werden door Yassin verworpen als vernederende compromissen.

Een oplossing kon slechts worden gevonden in het ultieme verzet, liet Yassin in The Washington Post optekenen: 'Wij Palestijnen zijn niet bang voor de dood. Het is als een bruiloft voor ons, dan wacht de hemel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden