Onbevreesd kampioen

Een nieuwe documentaire en een speelfilm over Mohammed Ali. Waarom blijft de voormalig wereldkampioen boksen filmmakers fascineren?

Voor de verandering rijmden de woorden niet en hij sprak ze op zo'n rustige toon uit dat pas later het volledige gewicht ervan duidelijk werd: 'Ik hoef niet te zijn wat jullie willen dat ik ben.'


Nee, Mohammed Ali (voorheen Cassius Clay) was die 26ste februari 1964, de dag nadat hij volkomen onverwachts de wereldtitel had gewonnen, niet op zijn excentriekst toen hem werd gevraagd of hij 'officieel' moslim was. Toch verschijnen er nu twee nieuwe films over juist die uitspraak, vooral over waartoe ze allemaal zou leiden.


The Trials of Muhammad Ali, een documentaire van Bill Siegel, krijgt zijn Europese première op het IDFA. De film gaat vooral over de jaren na die 26ste februari: Clays aansluiting bij de omstreden Nation of Islam, zijn naamsverandering, de weigering te dienen in de Vietnamoorlog omdat hij van zijn geloof niet mocht doden en om politieke redenen ('Ik kan niet gaan, wat mensen doodschieten en bij terugkomst gewoon een neger blijven') en de gevolgen daarvan: wereldtitel afgenomen, miljoenen dollars aan inkomsten verloren en veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf.


De juridische strijd volgend op dat vonnis is het onderwerp van Muhammad Ali's Greatest Fight. In die nieuwe speelfilm van Stephen Frears (The Queen, High Fidelity) staat het Amerikaanse Hooggerechtshof centraal. Dat vernietigde in 1971 het vonnis tegen Ali.


Waarom blijft de bokser, nu 71 en lijdend aan Parkinson, filmmakers zo fascineren? Met de Oscarwinnende documentaire When We Were Kings werd Ali in 1996 - het jaar dat hij ook de olympische vlam van Atlanta aanstak - herontdekt. In 2001 verschenen Muhammad Ali: Through the eyes of the World en Ali (met Will Smith) en nu dus The Trials.


Eerst en vooral moet het heerlijk zijn een documentaire over Ali te maken. Hij was eind jaren zestig, begin jaren zeventig een van de grootste sterren op aarde. 'Groter dan de hele wereld', zei Ali zelf. Beeldmateriaal genoeg, en wat voor materiaal: hij was knap, wereldkampioen boksen toen boksen nog als grote sport gold en danste door de ring, zijn tegenstanders uitmakend voor van alles en nog wat.


Toch zijn er met elke film minder boksfragmenten te zien. De sporter Ali heeft zijn herwaardering gehad, daarna vonden filmmakers het tijd voor de volgende laag. Through the Eyes of the World ging al voor een deel over Ali's strijd buiten de ring: de weigering te voldoen aan het rolmodel voor zwarte sporters, zijn verzet tegen racisme en hypocrisie, tegen een steeds meer omstreden oorlog. The Trials gaat uitsluitend over die kant van Ali en vertrekt vanuit zijn keuze voor de Nation of Islam.


Ook nu mooie beelden genoeg, maar vooral bijzonder zijn de niet eerder vertoonde interviews met Ali's naasten. Maker Bill Siegel sprak als eerste uitvoerig met Ali's ex-vrouw Khalilah, zijn broer Rahammad, Captain Sam (de man die Ali met de Nation of Islam in contact bracht) en Louis Farrakhan, de omstreden voorganger.


Siegel liep al rond met het idee voor zijn documentaire sinds hij twintig jaar geleden bij de research voor een boksfilm over Ali was gestuit op beelden van zijn speeches op universiteiten. Wat bleek? Ook als niet-bokser spatte Ali van het scherm.


Die mix van 'oud beeldmateriaal en nieuwe interviews', zoals The Trials zichzelf verkoopt, legt iets van de onvoorstelbare controverse bloot die Ali eind jaren zestig veroorzaakte. Hij was toen een van de meest gehate figuren van Amerika. Dat zijn land in de loop der jaren anders is gaan kijken naar die tijd, was voor Siegel nog een reden zijn documentaire te maken.


Eerst was er Ali de dansende wereldkampioen die bokste zoals nog nooit iemand had gedaan. Daarna werd hij de man die onbevreesd opkwam voor zijn opvattingen. Een geloofsgenoot voor vrome moslims, een lotgenoot voor (blanke) anti-oorlogsactivisten, een weerzinwekkende figuur voor het toenmalige establishment.


Zo veel aspecten aan één man: ook na de twee nieuwste films is het laatste woord over Mohammed Ali niet gesproken.


The Trials of Muhammad Ali. Regie: Bill Siegel. 105 minuten. 27/11, 11.45 uur, Munt 10.

Muhammad Ali's Greatest Fight. Regie: Stephen Frears. 97 minuten. Nog geen datum voor Nederland.

'What's my name, fool?'

Nooit was de symboliek van Mohammed Ali's klappen sterker dan in het gevecht met Ernie Terrell in 1967. Die bleef hem Cassius Clay noemen en weigerde Ali's nieuwe (moslim)identiteit te accepteren. 'What's my name!?' schreeuwde Ali tussen de jabs en de uppercuts door naar Terrell. Bam! 'What's my name, fool!?' Ali won ook dit gevecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden