ONBEVANGEN PORTRET VAN HET GEWONE LEVEN

Het boek biedt vertedering en verbazing. Vertedering over de afstand tussen de jeugdportretten van Hugo Claus en Hans van Mierlo en de gegroefde bourgondische koppen waarmee hun geschiedenis hen 25 jaar later heeft getekend....

Ursula den Tex stelde de geschiedenis samen van de fotografie in het weekblad Vrij Nederland van 1966 tot 1990.

De markering zou de verwachting kunnen wekken dat het overzicht de geest van het tijdperk vooral uitdrukt in acties, straatgevechten en kraakgeweld, maar dat is het geval niet. Het gebeurt natuurlijk ook, maar Vrij Nederland ging altijd dieper op bewegingen in. Het deed al die jaren nog iets bijzonders. Het heeft trouw verslag gedaan van iets waaraan ieder ander voorbijging omdat het zo'n buitengewoon onopvallend was: dat wat zo treffend het 'gewone leven' heet.

In de inleiding wordt de Nederlandse fotografie omschreven als een geschoolde onbevangenheid, waarvan Ed van der Elsken de grote aanstichter is geweest. Die onbevangenheid school ook in de keuze van de onderwerpen, waarmee de VN-fotografen en redacteuren het land en het leven portretteerden. VN vervulde lange tijd een voorhoedefunctie in de fotojournalistiek; de dagbladen waren nog niet aan zulke keuzen toe.

In de begeleidende tekst wordt niet alleen de geschiedenis van de Vrij Nederland-fotografie verteld, maar wordt ook een breder beeld van de ontwikkeling van het weekblad geschetst. De fotografie begint met het werk van de portrettist Eddy de Jongh, de fotograferende wandelganger Dolf Toussaint en de theaterfoto's van Oscar van Alphen. De tijd gaat verder in de actieverslagen, sociale reportages en portretten van Hans van den Bogaard en Bert Nienhuis. Het overzicht eindigt in de kleurenfotografie van het tweetal en van Steye Raviez.

Af en toe werd in VN werk opgenomen van fotografen van buiten, vaak met verslagen van verre reizen (Marrie Bot, Vincent Mentzel, Koen Wessing en Bertien van Manen). Vrij Nederland is nooit een Avenue geworden. De reisreportages vormden een 'terzijde', de nadruk lag op Nederland. In het overzicht wordt het werk van Willem Diepraam apart uitgelicht. Diepraam's foto's kondigden een nieuwe periode aan. Dat zat niet in VN of in de onderwerpkeuze van het blad, maar in Diepraam's opvatting van fotografie.

Er is in Vrij Nederland altijd veel aandacht geweest, en dat is te zien, voor de golvende bewegingen van stakingen en demonstraties, voor het politieke bedrijf. Maar, en dat is het constante en bijzondere van de VN-fotografie, het blad heeft zich altijd juist ook gericht op berichten uit de samenleving die geschiedenis maakten, zoals de documentaires 'De stacaravan' (1979) en 'De pont van kwart over zeven' (1981). Ze geven een beeld van de identiteit van Nederland. Er zijn vele mooie voorbeelden van te vinden en juist daarin - in die gewone verlangens van gewone mensen - lijkt niets veranderd. Als iets is veranderd, is het de samenstelling van de bevolking. Dat valt mooi samen in dat ene portret van het Zeeuwse dorpje Wemeldinge. Een eenzame wielrenner fietst door een stille dorpsstraat, waaraan het leven lijkt te zijn voorbijgegaan. Maar langs de weg staat een bordje: 'Chin. Vietn. Ind. restaurant Viet Hoa' - niet de mens, maar de wereld is veranderd.

Willem Ellenbroek

Ursula den Tex: Fotografen/journalisten - De fotogeschiedenis van Vrij Nederland 1966-1990.

Amsterdam University Press; ¿ 55,-.

ISBN 90 5356 169 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden