Onbevangen persoonlijke zoektocht

Jongeren zetten de toon in Odessa. Het mooist wordt de overgangsperiode die de stad meemaakt gesymboliseerd in de foto’s van de lessen op de kunstacademie....

De Amsterdamse fotograaf Thomas Manneke (38) werkt al jaren aan een serie boeken over steden. Na zijn vorige uitgave, over de Litouwse hoofdstad Vilnius, is zijn nieuwste boek gewijd aan Odessa, de veel bezongen stad aan de Krim die de thuisbasis vormde van vermaarde schrijvers als Isaac Babel en Konstantin Paustovski.

De naam alleen al van de stad schept als weinig andere verwachtingen. Kan Thomas Manneke met zíjn Odessa in het voetspoor treden van de dichters en schrijvers die er de loftrompet over hebben gestoken?

De foto waarmee Manneke Odessa opent, een groep vrouwen, kinderen en een enkele man die Overwinningsdag vieren tegen de achtergrond van de zee, doet vermoeden dat dit boek doordrenkt is van nostalgie. De zwart-witfoto’s die erop volgen, van een monument in de berucht socialistisch-realistische stijl, een jongen en meisje tegen de achtergrond van hijskranen en een schoorsteen, een veel te jong, brutaal jochie met een flinke fles bier, versterken het vermoeden dat Manneke, zoals wel meer westerse fotografen, heeft gezwolgen in het postcommunistische erfgoed.

Maar na het eeuwig tijdloze, eveneens aan het oude Rusland vastgeklonken beeld van berken in de knop, aankondiging van de lente, is het met de veronderstelde hang naar het verleden wel gedaan. Een stelletje, tieners nog, poseert in het vroege lentelicht, de jongen leunt tegen een boom, het meisje heeft de armen om hem heen geslagen. Uitgesproken zachtaardig kijken ze in de lens. Het is een vrolijk makende foto, die de onbevangenheid weerspiegelt waarmee Manneke zijn persoonlijke zoektocht door Odessa lijkt te zijn begonnen.

Het zijn vooral de jongeren die in Odessa de toon zetten en de sfeer bepalen. De fotograaf zocht ze op in het nachtleven, schaars gekleed dansend in nachtclubs. Tijdens festiviteiten ter gelegenheid van de laatste studiedag, als zij ouderwets keurig zijn gekleed, zowel de jongens als de meisjes in witte overhemden, de jongens in zwarte pantalons, de meisjes in rokken tot op de knie, een sjerp diagonaal over de borst. Maar ook de nog jongere scholieren, binkies en meisjes van rond de tien, komen voor Mannekes lens. Ontspannen op het strand, met de hengel op een pier wachtend op vissen die niet bijten. Aandoenlijk is het tweeluik van een jongetje dat, in een verlaten baaitje, bij toeval wordt geconfronteerd met een fotoshoot van bedenkelijk allooi. Hij weet niet hoe snel hij weg moet komen, terwijl een dame haar borsten aan een fotograaf presenteert.

In beeldritmisch opzicht is Odessa ijzersterk. De getuigenissen van het nieuwe tijdperk van kapitalisme en consumentisme worden afgewisseld door foto’s waarin het Sovjet-verleden krakend tot stilstand is gekomen. Een sanatorium van tien verdiepingen hoog, gebouwd in kenmerkende no nonsense-architectuur. Een mooi vervallend sterrenkundig observatorium, omgeven door bomen en struiken.

Het mooist wordt de overgangsperiode die Odessa meemaakt gesymboliseerd in de foto’s van de lessen op de kunstacademie, waar jonge, hippe leerlingen zich bekwamen in het klassieke modelschilderen. In het schilderlokaal heersen sereniteit, concentratie en relaxte saamhorigheid. Mannekes visie op Odessa is optimistisch en blijft ver weg van cynisme. Odessa bloeit op, en met de stad: ons hart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden