Onbeschaamd moralistisch

Er trekt deze dagen een hittegolf door het eerste katern van The New York Times en de paar andere serieuze dagbladen die de Verenigde Staten nog kennen....

Rome,
Ooit heb ik, uit een mengeling van nieuwsgierigheid en jaloezie, in de New York Public Library de kranten opgevraagd uit de maanden die volgden op de installatie van J. F. Kennedy. Daar doen de kranten van deze week aan denken: ‘The president has decided’.

Rome,
Behalve dat die berichten elk voor zich belangwekkend genoeg zijn om te bestuderen, hebben zij in hun overvloedige samenhang een opmerkelijk neveneffect. Zij wekken de indruk dat een regering ook in tijden van griezelig grote bestuurlijke problemen iets uit kan richten, dat wil zeggen, dat het landsbestuur ertoe kan doen en dat burgers niet apathisch hoeven af te wachten wat de gevolgen van duistere machinaties voor hun dagelijks leven zijn.

Rome,
Kranten lezen gaat zodoende lijken op het kijken naar een zwaarbewolkte lucht die openbreekt. Men gaat er opgeruimder van ademen, men treedt de dag vitaler tegemoet. Is dat de alledaagse verschijningsvorm van ‘de hoop’ waarover, sinds het naar voren treden van Barack Obama, zo veel geschreven wordt?

Rome,
Het is in elk geval een aanval op cynisme en lijdzame berusting. Ook al dienen wij, op gezag van zo veel commentatoren, ons te wapenen tegen de aanstekelijke kanten van dat verschijnsel, het is aardiger in een wereld te leven waarin intelligentie en nieuwsgierigheid de toon zetten dan in een klimaat waarin alles naar de ratsmodee gaat omdat wij zijn uitgeleverd aan krachten die wij toch niet kunnen keren.

Rome,
In dat opzicht heeft het veel besproken ‘einde van de geschiedenis’ het veld moeten ruimen voor een levenslust die erop rekent dat wij de geschiedenis niet alleen ondergaan, maar ook kunnen beïnvloeden.

Rome,
‘Positieve energie’ noemde onze minister-president het, nooit verlegen om een cliché dat zelfs het meest robuuste goede humeur vergalt. Maar bonter nog maakte Rita Verdonk het, parlementair woordvoerder van de verontwaardigde vaderlanders (zie de alerte reportage in het Vervolg van jongstleden zaterdag). Die onthulde veel te herkennen in Barack Obama, vooral in zijn electorale technieken.

Rome,
Sterker nog, lang voordat Obama vernuftig allerlei eigentijdse kanalen had geopend om de burgers te bereiken, was zij daar zelf al op gekomen.

Rome,
Het ontbrak er nog maar net aan of zij beweerde dat Obama veel van haar had opgestoken. De enige reden waarom haar succes bij het zijne achterblijft, moest volgens Verdonk gezocht worden in het verschil in budget. ‘Hij doet dat veel groter dan ik kan doen met mijn budgetje’.

Rome,
Zou dat nou nooit eens vermoeien, dat altijd maar verongelijkt zijn? Iemand die de hele dag briest, moet zich op een gegeven moment toch een beetje opgeblazen gaan voelen, zou je denken.

Rome,
Zou een van haar medewerkers, haar trouwens niet eens een vertaling van Barack Obama’s inaugurele rede ter hand kunnen stellen?

Rome,
Wat mij daaraan trof – en trouwens aan de hele verkiezingscampagne in de Verenigde Staten, zowel die van de voorverkiezingen als de definitieve – was juist de uitdrukkelijke hang naar inhoudelijkheid, in weerwil van de vele honderden miljoenen die er het afgelopen jaar gespendeerd werden aan het overbrengen van de thematiek. Maar volgens Verdonk is het louter een kwestie van budget, het programma is volledig ondergeschikt aan de propaganda.

Rome,
Waarom nemen Nederlanders altijd eenzijdig de verkeerde dingen over van de Amerikanen? Wel de mega-bestsellers, niet The Library of America, wel de populaire muziek, niet een strijkkwartet bestaande uit de beste instrumentalisten ter wereld om de presidentiële inauguratie te verfraaien, wel de soaps, niet de universitaire uitgeverijen, wel de onbetrouwbare hypotheken, niet de strengheid de bankiers die daar gulzig en jolig in handelden ter verantwoording te roepen, wel de deelname aan de oorlog in Irak, niet de opvang van de gevangenen uit Guantanamo Bay.

Rome,
In NRC Handelsblad legde commentator Marc Chavannes zaterdag een eerste lijstje aan van wat er nu al van de nieuwe Amerikaanse president geleerd kan worden. Het was een sympathiek stuk, waarin naast de bekende thema’s van helderheid in de bestuurlijke besluitvorming en de noodzaak zich te verantwoorden voor de aard van dat bestuur, de aanbevelingen opvielen het folkloristische mopperen te vervangen door welsprekendheid en opnieuw vast te stellen wat publieke taken zijn.

Rome,
‘Het legitieme doel van iedere regering is voor een gemeenschap van mensen die dingen te doen die gedaan moeten worden en die door de individuen waaruit zij bestaat niet, of niet zo goed, kunnen worden gedaan.’ Die woorden zijn van Abraham Lincoln; in een van de talrijke interviews die Obama gaf, kwamen zij nagenoeg letterlijk terug. Het erin ontvouwde inzicht is het begin van alle politieke reflectie – en het is het bizarre gevolg van twee decennia mismoedig uithollen van het openbaar bestuur dat het opnieuw onder de aandacht moet worden gebracht.

Rome,
Behalve bezorgd en fit, was Obama’s inaugurele toespraak ook danig moralistisch. Dat kwam hem op reprimandes te staan van de Nederlandse televisiecommentatoren, die hun eigen gerieflijke tevredenheid steevast verkiezen boven benul. Volgens de een ontbeerde de toespraak bruikbare oneliners, volgens een ander was zij te godsdienstig.

Rome,
Op mij kwamen hele alinea’s over als citaten om op het bureaublad van je computer te kopiëren. Want morele strengheid is het onontkoombare uitgangspunt van helder en verantwoordelijk bestuur. Daarmee sjoemelen is ‘kinderachtig’ – en wat is het laf om de zedelijke moed dat zo te benoemen af te doen als een kwestie van geld of het ontbreken van echobare kreten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden