Onbekommerd gieren om zwembadpas

Misschien is het maar goed geweest, dat Theo Thijssen in zijn beroemdste roman Kees de jongen (1923) niet al te gedetailleerd beschrijft hoe de 'zwembadpas' oogt die de twaalfjarige dagdromer uit de titel van een turnvriendje overnam....

Voor Kees was deze eigenaardige manier van lopen niet minder dan een 'geluk in 't leven'. Op school had hij er succes mee, en de jongens die zich aldus naar het zwembad begaven, gingen spreken van de zwembadpas. Kees veranderde van een onbeduidende jongen in iemand die werd 'nagekeken door menigeen', als hij op een onbewaakt moment langs de gracht ineens op de zwembadpas overging.

Tot zo ver Thijssen in zijn goeddeels autobiografische roman. Nooit zou de schrijvende schoolmeester en het latere Kamerlid, gestorven in 1943, kunnen hebben bevroed dat 16 juni 2001 zou worden uitgeroepen tot de 'Dag van de Zwembadpas'. Peter-Paul de Baar, het onvermoeibare bestuurslid van het Theo Thijssen Museum in Amsterdam, had een aantrekkelijk programma samengesteld, dat in een overvolle Westerkerk (op een steenworp afstand van het museum in de Eerste Leliedwarsstraat) werd afgewerkt. Lezingen, muziek- van Vera Beths, het Willem Breuker Kollektief en de Tröckener Kecks- en live-demonstraties: het publiek smulde ervan. In de Jordaan was eergisteren zowaar iets voelbaar van de 'collectieve warmte' die de schrijver volgens zijn kleindochter Rik Biesma-Thijssen nog altijd weet te wekken met zijn klassiek geworden roman.

Niemand kon dit evenement serieus nemen, maar tegelijk wilde niemand ook maar één onderdeeltje missen. De hele kerk zong mee, toen De Baar refereerde aan het feit dat Thijssen 122 jaar geleden werd geboren, en derhalve in 'Lang zal hij leven' losbarstte. De eminentie van de mime, Rob van Reijn, demonstreerde de variant die hij ook laat zien op het omslag van het gelegenheidsuitgaafje 'De Zwembadpas' (Thijssen Museum, f 10,-), waarin eveneens Drs. P. zich in voorover hellende positie op een brug heeft laten fotograferen.

Het gaat bij Thijssen om de verbeelding en de fantasie, betoogde AT5-hoofdredacteur Matthijs van Nieuwkerk terecht, maar deze dag stond toch vooral in het teken van het onbekommerd gieren om de bekendste 'funny walk' uit de Nederlandse literatuur. In zijn causerie over 'de ergonomie van de Zwembadpas' gaf bewegingswetenschapper Piet van Wieringen (Vrije Universiteit Amsterdam) een helder overzicht van de varianten in de uitvoering: de armen kunnen van voor naar achter langs het lichaam zwaaien, maar ook van links naar rechts vóór de romp, en in plaats van evenwijdig kun je ze ook diagonaalsgewijs laten wapperen. Een experiment met proefpersonen had in alle gevallen geleid tot de conclusie dat de Zwembadpas energie vréét en daarbij rugpijn veroorzaakt.

Andermaal reden de malligheid van de jonge Kees Bakels niet te veruiterlijken en als louter literaire droompas te savoureren, maar daar waren we eergisteren niet voor gekomen. Dus begaven de honderden zich om 14 uur naar het plein naast de kerk, de slagregens opgewekt trotserend achter dranghekken, om vervolgens een groot aantal deelnemers in de zwembadpas te zien langstrekken, spectaculair achterna gezeten door cameramannen van Het Journaal.

Een soepele Hans Dagelet, die in 1970 al Kees was in het toneelstuk van Gerben Hellinga, Hellinga zelf (die de armen boven zijn hoofd liet wieken), Frits Barend en Matthijs van Nieuwkerk, Peter-Paul de Baar, diverse Amsterdamse scholieren van Groep 8 (winnares Daphne Granaat), de acteur Joep de Bont die er komisch bij naar lucht hapte als een goudvis, en Kezen uit het publiek: iedereen was weer even twaalf en zag zich op het parcours nagekeken door menigeen. Was hij nog in leven, dan had Theo Thijssen er van achter een dranghek zonder twijfel vergenoegd een grote sigaar bij opgestoken. De verbazende hoeveelheid aan onstuimige arm- en beenbewegingen bewezen stuk voor stuk dat Kees al bijna tachtig jaar onsterfelijk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden