Onbekende wederopbouwarchitecten Kraaijvanger

De productieve broers Evert en Herman Kraaijvanger zijn de minst bekende wederopbouwarchitecten van Rotterdam. Hun werk wordt in het kader van 75 jaar wederopbouw geëerd.

null Beeld Fotobureau C. Kramer
Beeld Fotobureau C. Kramer

'Ik hoor het afschuwelijke geweld van de oorlog en ik weet dat ik het dierbare gelaat ga verliezen', schreef architect Herman Kraaijvanger op 14 mei 1940. Dat 'dierbare gelaat' was zijn stad Rotterdam. Verwoest door Duitse bommen en na 1945 in hoog tempo herbouwd, mede door diezelfde Herman en zijn broer Evert. De Kraaijvangers worden sinds deze week met een boek geëerd.

Het boek Evert en Herman Kraaijvanger, Architectonische noblesse toont - met een fietstocht langs vijftien 'oude' Kraaijvangers in het centrum van Rotterdam - aan dat de wederopbouwarchitectuur bredere erkenning krijgt. Tussen 1945 en 1970 overspoelde een enorme bouwgolf de kaalgeslagen stad. 'Bij mooie gebouwen alleen kon het niet blijven, we moesten de stad een centrum van allure en sfeer teruggeven', schreef Kraaijvanger.

Rotterdam werkt al langer aan bescherming van het naoorlogse erfgoed dat soms iets te snel verdween onder het geweld van nieuwbouw. 'Rotterdam is natuurlijk óók de stad van spraakmakende nieuwbouw: het nieuwe Centraal Station en Markthal', zegt de Rotterdamse architectuurhistoricus Wijnand Galema. 'Maar je kunt niet telkens het centrum opnieuw bouwen.' De cultuurhistorische waarde van wat er is, krijgt volgens hem meer erkenning. 'Nieuw en oud gaat in Rotterdam goed naast elkaar.'

De Kraaijvangers zijn als wederopbouwarchitecten minder bekend dan Hugh Maaskant (Groot Handelsgebouw) en Leen van der Vlugt (Van Nellefabriek). Maar niemand bouwde zo veel als de katholieke broers. In en om het centrum alleen al zetten ze dertig kloeke gebouwen neer, zoals de winkels van Vroom & Dreesmann en Peek & Cloppenburg, de oude Incassobank, het Holbeinhuis, concertgebouw De Doelen en het voormalig Stationspostkantoor.

Dat de Kraaijvangers pas later erkenning kregen, wijt Ida Jager, de auteur van Architectonische noblesse, aan het feit dat hun stijlopvatting niet goed paste in het toen zeer salonfähige Nieuwe Bouwen. 'Het waren dan wel geen modernisten, maar de Kraaijvangers waren zeker niet alleen traditionele architecten', zei Jager bij de presentatie van het boek. 'Ze hadden veel oog voor vernieuwing en pasten dat toe in hun architectuur.'

Acht gebouwen van het bureau Kraaijvanger, dat nog steeds bestaat, staan op de gemeentelijke monumentenlijst. Concertzaal De Doelen (1966) wordt komende maand rijksmonument. 'Je kunt niet van na de oorlog alles formeel beschermen', zegt Galema. 'Maar je ziet wel dat Rotterdamse ondernemers vaker dan vroeger zelf de kwaliteit van die wederopbouw herkennen en proberen nieuw leven te geven.'

null Beeld Fotostudio Gerrit Schilp Jr.
Beeld Fotostudio Gerrit Schilp Jr.

Het grote postgebouw bij het Centraal Station huisvest inmiddels een sportschool en de redactie van het Algemeen Dagblad. De Incassobank aan de Blaak is nu Kamer van Koophandel.

In Amsterdam bouwden de broers trouwens ook: in 1965 verrees er het kantoor van de Volkskrant in de Wibautstraat. Dat is nu een hotel.

Evert en Herman Kraaijvanger, Architectonische noblesse, Ida Jager, 010NAI publishers, 49,50 euro. Fietstocht langs vijftien oude Kraaijvangers, kraaijvanger.nl. Tot 2016 herdenkt Rotterdam 75 jaar wederopbouw, met tentoonstellingen en manifestaties.

rotterdamviertdestad.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden