Onbegrijpelijke moord in een ongrijpbaar jaar

OP VIJF JUNI 1968 werd Robert F. Kennedy, de broer van de vijf jaar eerder vermoorde president John F. Kennedy, in het Ambassador Hotel in Los Angeles door een zekere Sirhan Bishara Sirhan met een revolver in nek en schouder geschoten....

Sirhan, een 24-jarige trainer van renpaarden met een Palestijns-Libanese achtergrond (geboren in Jeruzalem), werd ter plekke gearresteerd. De aanslag was bijna live op de televisie. Verscheidene getuigen konden verslag doen, elkaar tegensprekende verklaringen waren er niet of nauwelijks, kogelinslagen en kogels stemden in aantal met elkaar overeen. Kortom: de zaak scheen wat de feiten betreft bijna meteen opgelost. Het motief bleef nog in het duister. Maar wat viel er over de motieven van een warhoofd te zeggen? Soms blijft een moord gewoon wat hij is: onbegrijpelijk.

De moord op John F. Kennedy in november 1963 heeft elkaar heftig bestrijdende 'scholen' doen ontstaan, die geprononceerde theorieën over motief en toedracht verkondigden. Die op Robert Kennedy in veel mindere mate, wat logisch was, gezien de veel minder gecompliceerde omstandigheden. Maar helemaal tot rust is de casus nooit gekomen. Daarvoor was er te veel gebeurd in 1968.

Eerder dat jaar was Martin Luther King vermoord, met een regelrechte opstand, brandstichting en plundering in de zwarte getto's als gevolg. Ook was 1968 het hoogtepunt van de controverse over Vietnam: het jaar van Tet (een grootscheeps militair offensief van de Vietcong en het Noordvietnamese leger), van president Johnsons afgang in de voorverkiezingen en zijn besluit zich niet herkiesbaar te stellen. Zo'n typisch annus horribilis, onheilszwanger, ongrijpbaar van sfeer, vervreemdend. Welke machtige hand stak achter al dat geweld? Het idee dat het niet zomaar een paar 'eenzame gekken' konden zijn geweest die King en Robert Kennedy hadden vermoord, liet een aantal mensen niet los.

Zo ontstond in de schaduw van de grote discussie over Dallas een debatje over Los Angeles. Net als in de eerste moordzaak waren er onbeantwoorde vragen over de baan van deze of gene kogel, over geluiden die van links hadden moeten komen maar van rechts kwamen, over mensen die in de pantry waar de moord plaatsvond, aanwezig zouden zijn geweest, maar nadien van de aardbodem waren verdwenen. De man met de paraplu langs de weg in Texas was in dit geval een vrouw in een witte jurk met grote zwarte stippen, de 'Cubanen' achter Oswald waren hier mafiosi die allerlei appeltjes met Robert Kennedy te schillen hadden. Dat Sirhan, die na de val van een paard al wat raar was gaan doen, een schriftje had volgeschreven met kreten als 'RFK must be killed' en zich bovendien bereid had getoond een bekentenis af te leggen als hij daarmee de doodstraf kon afkopen, vermocht geen einde aan alle speculatie te maken.

Het waren niet de minsten die bleven pleiten voor heropening van het onderzoek. Nog in 1992 diende een gezelschap waartoe ook Frank Mankiewicz (vooraanstaand journalist), Arthur Schlesinger (biograaf van de Kennedy's) en Watergate-onderzoeker Sam Dash behoorden, een formeel verzoek in om een 'grand jury' opnieuw naar al het bewijsmateriaal te laten kijken. Men zei er overigens bij niet zozeer in een 'grand interlocking conspiracy' te geloven.

Dat de twijfel aan het waarheidsgehalte van de officiële versie van het gebeurde zo'n hoge vlucht kon nemen, lag mede aan de haast waarmee de politie van Los Angeles - in zijn ijver om juist net zo'n nasleep als 'Dallas' te voorkomen - zijn conclusies had getrokken. O ironie: zoveel zorg om het komplot uit te bannen, moest wel voedsel geven aan de verdenking van een komplot.

Ook Dan Moldea, journalist en publicist (gespecialiseerd in misdaadbestrijding), vertrouwde de zaak niet en besteedde er door de jaren heen vele uren aan. Het verslag van zijn zoektocht naar de waarheid heeft een merkwaardig boek opgeleverd, dat eindigt met, ja wat, een anticlimax? Uitgever Norton heeft met zijn omslagtekst alles gedaan om de indruk te wekken dat hier een belangrijke onthulling zou worden gedaan. Zodra ergens achter in het boek duidelijk wordt dat Sirhan Bishara Sirhan de moord heeft gepleegd, alleen, zonder veel voorbereiding, zonder duidelijk politiek motief - Sirhan was een Palestijnse christen, geen bewezen aanhanger van de Arabische, Palestijnse en/of islamitische zaak - moet de lezer even slikken.

Maar niet omdat een andere uitslag van het gevecht om de waarheid boeiender zou zijn geweest. Moldea verstaat zijn vak, schrijft meeslepend, is ontwapenend eerlijk. Niemand hoeft zich bekocht te voelen met zo'n boek. Niets is immers zo boeiend als de ontvlechting van een mythe, de constatering dat de waarheid simpel in elkaar kan zitten.

Geen wrevel dus jegens Moldea, maar wel tegenover de uitgever die uit angst zijn boeken niet te zullen slijten bij gebrek aan sensatie, het publiek met ronkende geheimzinnigheid op het verkeerde been zet. Moldea speelt het spel in zoverre mee dat ook hij werkt met de spanningsboog van een 'whodunnit'. Eerst weidt hij lang uit over alle onvolkomenheden in het politieonderzoek. Pas op het moment dat de doorbraak in het onderzoek zich bijna tastbaar aankondigt, pleegt hij vivisectie op zichzelf als de misleide 'investigative reporter'. Met kennelijke spijt. Want hoe jammer dat de roem, verbonden aan een Grote Onthulling, er weer niet inzat. Maar wat een troost moet voor een gewetensvol journalist als Moldea het besef zijn geweest dat hij, anders dan een Oliver Stone die het geld wèl met bakken aan kan slepen, zich tot het einde toe is blijven herinneren waar het ook alweer om begonnen was.

Doeko Bosscher

Dan E. Moldea: The Killing of Robert F. Kennedy - An Investigation of Motive, Means, and Opportunity.

Norton; ¿ 76,-.

ISBN 0 393 03791 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden