'Onbegrijpelijke God, waarom?'

De wereld van theater en film nam afscheid van een van zijn grootste zonen, acteur Jeroen Willems. 'Wij zijn hier voor het laatst samen op toneel.'

'Jeroen was een acteur die honderdduizend levens verbrandde. De angst voordat hij op moest gaan, was altijd enorm. Maar stond hij eenmaal op het podium, dan daalde een enorme rust over hem neer. Daar hoorde hij thuis.' Dat zei regisseur Johan Simons tijdens de herdenkingsbijeenkomst voor acteur Jeroen Willems, maandag in de Stadsschouwburg Amsterdam. Het theater zat tot de nok toe vol, tot aan het derde balkon toe.


Vorige week maandag overleed Willems op 50-jarige leeftijd plotseling aan een hartstilstand. Afgelopen zaterdag kon het publiek in De Duif in Amsterdam een laatste groet brengen aan de man die ook internationaal werd geroemd. In de lange rij voor De Duif vonden theatermakers, regisseurs en acteurs elkaar in hun ongeloof en verslagenheid. In De Duif flankeerden telkens twee bevriende acteurs de gesloten kist.


Gisteren nam de theater-, film- en televisiewereld, samen met de familie en vrienden, afscheid tijdens een bijeenkomst die de kenmerken had van een kerkelijke uitvaartdienst - met Gregoriaans gezang, het ontsteken van een kaars en de kist op het podium omringd door kleurrijke bloemen. De middag werd geleid door vriend en journalist Cornald Maas die de sprekers en optredens aankondigde. Maas lichtte tussendoor op sobere en gedreven wijze een aantal aspecten van de mens en acteur Jeroen Willems toe. Zoals Willems' verlangen naar het vaderschap 'vanwege het dan vanzelfsprekende contact met de jongere generatie'. Ook sprak hij openhartig over de soms neerslachtige buien van Willems die hij te lijf ging met bier, wijn, whisky, antidepressiva en nachtelijke tochten langs de kroegen. 'Dan ging hij de hort op, uit onrust, uit angst voor het alleen zijn.'


Collega's en vriendinnen Betty Schuurman en Jacqueline Blom herdachten Willems met gebruikmaking van hun kwaliteiten als actrice; aldus hielden zij hun emoties onder controle. Schuurman deelde een aantal jaren lief en leed met Willems en sprak daar bevlogen over. 'Jeroen, wij zijn hier voor het laatst samen op toneel, maar ik heb maar vier minuten om over jou te praten.' Waarna zij via hartekreten en anekdotes tot de conclusie kwam dat Jeroen Willems voor haar de gouden sleutel op alle deuren was. 'Ik hou niet van het woord heimwee, maar nu ben ik één groot heimwee geworden.' Blom haalde herinneringen op aan hun gezamenlijk acteren in Henrik Ibsens toneelstuk Vrouw van de zee. 'Daarin speelde Jeroen een broeierige zeeman en dat is hij zijn hele leven lang gebleven.'


Johan Simons noemde Willems een acteur met Europese allure en een kenmerkende bezetenheid. Broer, zussen en nichtjes herdachten hem in zeer persoonlijke woorden, die halverwege door tranen werden gesmoord, en met een gedicht van Rainer Maria Rilke werd besloten. Tussendoor werd live muziek gemaakt, werd er gezongen door onder anderen operazangeres Claron McFadden, die In Darkness van John Dowland vertolkte. Op een groot scherm werden beelden van allerlei rollen van Willems vertoond. Daarin sleepte hij met een opgezette herdershond bij toneelgroep Hollandia en droeg een knellende koningskroon in München. Veelzeggend waren de beelden van de voorstelling Twee Stemmen: acteren van verheven gestileerd tot volkomen gedegenereerd, in één vloeiende beweging.


Door de combinatie van het persoonlijke en het publieke werd de herdenkingsdienst voor Jeroen Willems een afscheid en eerbetoon tegelijk. De Stadsschouwburg in Amsterdam fungeert daarbij steeds vaker als vluchtheuvel en schuilkelder tegelijk, zoals destijds ook bij Harry Mulisch. Openbaar rouwbeklag, ingebed in intieme sfeer.


Diepe indruk maakte Rieneke Willems-Reuten (85), zijn moeder. 'Onbegrijpelijke God, als U er echt bent, waarom dit?', sprak zij. Waarna ze de hand op de kist van haar zoon legde en hem rechtstreeks toesprak. En hem bedankte dat hij haar zoon was, en is geweest, en is. De bijeenkomst werd besloten met Willems zelf die op het videoscherm Jojo zong van Jacques Brel: 'Al lig je diep, mijn lief, je leeft nog voort.'


Een groot aantal zichtbaar aangeslagen collega's zocht na afloop troost bij elkaar en in koffie en jenever. 'Ik ontken de dood!', zei theatermaker Hans Croiset met uitroepteken, toen hij de Stadsschouwburg verliet. Terwijl familie en vrienden vertrokken voor de uiteindelijke teraardebestelling op begraafplaats Zorgvlied, werden bij de ticketshop in de schouwburg al weer kaartjes verkocht. Voor een volgende voorstelling.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden