Onbegrijpelijke blokken en balken in de krant

Tijdelijk begeleid ik nu één dag in de week studenten die aan de Universiteit van Amsterdam journalistiek als bijvak hebben gekozen....

Nu zijn wij Gerarden één grote, gezellige, zij het langzaam uitstervende familie, maar dat was niet de reden hem voor een gastoptreden te vragen. Dat was de ervaring die hij op de redactie economie heeft opgedaan met het vervaardigen van zogenoemde graphics. Het is een goed Nederlands verzamelbegrip voor tabellen, grafieken en alle andere informatieve tekeningetjes die tegenwoordig de kolommen van de meeste dagbladen onderbreken.

Studenten journalistiek moeten weten dat graphics het voorlopig laatste bastion tegen de ontlezing vormen. Sinds ze in de Angelsaksische wereld hebben ontdekt dat krantenlezers hun belangstelling voor het gedrukte woord verliezen, zijn de graphics wereldwijd in hun door vormgevers gegraven schuttersputjes gedoken, klaar voor het gevecht om de abonnee.

Het legendarische voorbeeld werd gegeven door het landelijke Amerikaanse dagblad USA Today. Deze destijds nieuwe krant deed een jaar of 25 geleden ons vak versteld staan met een dagelijks grafisch voorgesteld weerbericht in kleur ter grootte van driekwart pagina, begrijpelijk zelfs voor zwakzinnigen die door de wetenschap al waren opgegeven. Dié kant moest het op!

Gerard legde ook een verband met de opkomst van het beleggen in Nederland. De meelevers met de beurs bleken behoefte te hebben aan snelle overzichtjes van het koersverloop en de prestaties van bedrijven; de redacties bedienden hen op hun wenken. Toen liet hij een vracht voorbeelden rondgaan. Hij had ze geknipt uit zijn eigen krant, maar ook uit het Algemeen Dagblad, NRC Handelsblad, Het Parool, De Telegraaf, regionale kranten, Handelsblatt, Svenska Dagbladet en nog zo wat.

We zagen de goede, oude grafiekjes. Natuurlijk waren de blok-, staaf- en taartdiagrammen present. Over de hele voorpagina van het economiekatern van Svenska Dagbladet kronkelde het als een vette worm getekende jaarresultaat van de firma Nokia. We zagen getekende dwarsdoorsneden van woningen ('Agent 03 schiet eerst door deels geopende deur. Kogel boort zich in muur boven tafel'). Aan de snijpunten van diverse lijnen viel af te lezen hoeveel extra energie, zowel in watt als in procenten uitgedrukt, het vroegere schaatsfenomeen Eric Heiden zou moeten opbrengen om nu Gianni Romme te verslaan.

Weer andere lijnen en balken maakten het mogelijk de 'schotnauwkeurigheid' en de 'passnauwkeurigheid' van Ajacied Raphael van der Vaart af te zetten tegen het 'tacklesucces' van Petri Passanen en het 'balverlies' van Ferdi Vierklau. Dit alles gemeten aan het aantal 'assists' van een controlegroep, bestaande uit Patrick Zwaanswijk van FC Utrecht.

Gerard vertelde nog veel praktische wetenswaardigheden over de journalistieke kant van graphics. Maar omdat ik geen collegedictaat schrijf, wil ik hier alleen mijn eigen impressie weergeven van de algemene stand van zaken op dit terrein. Die luidt: zorgwekkend.

Het is goed dat dagbladlezers niet door de bezorger worden overhoord inzake de opgedane kennis uit graphics in de krant van de vorige dag, want dan zouden er veel tranen op de deurmat vallen. Aan veel graphics valt eenvoudig geen touw vast te knopen omdat de informatiewaarde ervan ondergeschikt was gemaakt aan de vormgeving.

Opmerkelijk vaak bleek er bij lezing van het artikel geen verband met de grafische illustratie. Of omgekeerd: bestudering van de grafische blikvanger leverde geen duidelijke connectie met het erbij staande stukje op. Een frequent voorkomende variant hiervan zijn stukken die worden geïllustreerd met een overkill aan op zichzelf heldere diagrammen. De lezer moet het duizelen van de balken en de blokken, waar doorheen met enige moeite op de achtergrond het bebrilde gelaat van Cor Boonstra of een andere industriekapitein valt waar te nemen, dan wel een vereenvoudigde voorstelling van zijn genen of van zijn producten.

Ik pretendeer niet hier een misstand te signaleren. Evenmin kan ik zeggen welke kranten het beter of slechter doen. Normaal zitten alle bij het procédé betrokkenen elkaar niet in de weg. De journalisten vergaren naar hartelust hun cijfers; de vormgevers stoeien er naar hartelust mee; de lezers wenden prompt de blik af als ze de graphics niet onmiddellijk begrijpen en zijn het geval na een paar seconden vergeten. Niemand lijdt pijn. Het is alleen zonde van de vele vergeefse moeite. Tenzij krantenredacties diep in hun hart graphics alleen maar zien als een nieuwe methode om de pagina's op te leuken.

Ik vroeg Gerard Reijn wat 'passnauwkeurigheid' was. 'Ik weet het niet', zei hij. Het kolossale Ajax-diagram nog eens overziende, begreep ik er maar één ding van. Niemand van de spelers heet meer Gerard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.