Onafhankelijkheidswens vergroot kans op chaos

Het nationalisme rukt op in Europa, ook in de regio. Zie Vlaanderen, Schotland en Catalonië. Waar eindigt dit? En is er een verband met de crisis?

Schotten die in een referendum over hun onafhankelijkheid gaan stemmen, Catalanen die zich los willen maken van Spanje, Vlamingen die op een nationalistische partij stemmen - in Europese regio's maakt het nationalisme een opmars door. Is er een verband met de crisis? En wat moet de rest van Europa hiervan denken?

Of het nu gaat om meer zeggenschap zoals in België, of onafhankelijkheid zoals in Spanje en Schotland, de drie Europese regio's waar het nationalisme opleeft, hebben gemeen dat zij economisch zelfvertrouwen bezitten. 'Wij verdienen het geld, maar zij geven het uit' is een sentiment dat zowel in Catalonië als in Vlaanderen leeft. De Catalanen, die goed zijn voor 20 procent van de Spaanse economie, zijn ervan overtuigd dat zij opdraaien voor Madrilenen en andere landgenoten. De Vlamingen zien zichzelf als de geldschieters van de in economisch opzicht wankele Walen.

Bij de Schotten ligt het iets anders: jarenlang stonden zij op achterstand ten opzichte van de Engelsen, maar in de afgelopen jaren zijn ze het steeds beter gaan doen. Hun gemiddelde inkomen ligt nu boven dat van het Verenigd Koninkrijk. De Schotten ontlenen hun zelfvertrouwen vooral aan hun olievoorraden die hun de komende decennia voldoende inkomsten moeten opleveren.

Hun relatieve economische successen willen zij in meer politieke zeggenschap vertaald zien. In de drie gebieden gaat dat streven veel verder terug dan de crisis. Maar die vormt wel een vruchtbare bodem voor nationalisme.

Zolang er economische groei is, leidt de verdeling van middelen tot minder spanningen dan in tijden van krimp en bezuinigingen. Wie het dan nog relatief goed doet, denkt alleen beter af te zijn. Dat sentiment leeft dus niet alleen in noordelijke eurolanden als Duitsland en Nederland.

Maar nationalisme valt daarmee nog niet tot egoïsme te reduceren. Zo gaat het de Scottish Nationalist Party (SNP), een partij met een sociaal-democratische inslag, vooral om het beschermen van de welvaartsstaat in eigen land.

Ook gaat het regionale nationalisme niet gepaard met een afkeer van Europa. Wie de theorie huldigt dat de mondialisering leidt tot een grotere focus op de eigen identiteit en dus een afkeer van al te grote verbanden, komt hier in de praktijk bedrogen uit. Want de Schotten van de SNP zijn bij uitstek pro-Europees en dromen van een plaatsje aan de Brusselse vergadertafel. Tot dusver zijn het Engelsen geweest die voor Schotse belangen in Brussel zijn opgekomen en dat is hen maar matig bevallen.

Bij de Vlamingen is de nationalistische partij N-VA al even enthousiast over Europa. Volgens het partijprogramma moet Europa als geheel 'niet alleen economisch maar ook politiek almaar sterker en eendrachtiger' worden. Bij de Catalanen ligt Brussel ook goed. De premier van de regio, Artur Mas, ziet Europa 'ondanks alles' nog altijd meer als 'een oplossing dan als een probleem.'

Alleen komt de liefde niet van twee kanten. Bij de Europese Unie bestaat er wel officieel enthousiasme en ondersteuning voor regio's, maar de echte zaken worden met de nationale staten gedaan. Dat hebben diverse Europese regio's in de jaren tachtig en negentig ondervonden, nadat zij zich enthousiast achter de slogan 'het Europa van de regio's' hadden geschaard en kantoren in Brussel en Straatsburg hadden geopend.

Vanuit Europees perspectief is het Schotse, Vlaamse en Catalaanse verlangen midden in de eurocrisis vooral onhandig. Nog afgezien van de institutionele rompslomp van nieuwe toetreders is het vooruitzicht dat een land als Spanje eenvijfde van zijn economie zou kwijtraken tamelijk rampzalig. Zeker in een tijd dat het mogelijk een beroep moet doen op het Europese noodfonds.

Dat de Catalaanse regering 5 miljard euro steun van Madrid nodig heeft vanwege acute financiële problemen maakt het niet eenvoudiger. Het streven naar onafhankelijkheid vergroot dan ook de risico's op de financiële chaos die Europese leiders boven alles vrezen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden