Onacceptabel

Het is volstrekt onacceptabel dat medici bijdragen aan het vergroten van het leed van iemand die op het punt staat om te sterven

In een artikel in Medisch Contact stellen Erwin J.O. Kompanje (klinisch ethicus en senior onderzoeker intensive care volwassenen) en Yorick J. de Groot (arts-onderzoeker en promovendus intensive care volwassenen) voor om transplantatie van organen te laten plaatsvinden bij terminale patiënten van wie de mechanische beademing gestaakt zal worden, omdat verdere behandeling zinloos wordt geacht. De onderzoeken bepleiten om, voordat de behandeling wordt stopgezet, een nier uit de patiënt te halen om vervolgens op de ic de behandeling te staken. Op deze manier wordt voorkomen dat donororganen van een geregistreerd donor niet benut kunnen worden, omdat de kwaliteit van een nier snel achteruit gaat als de dood is ingetreden.

Uitnemen
Het is nogal wat om dit voor te stellen. Dat realiseerden deze onderzoekers zich kennelijk ook en daarom zetten zij de voor– en nadelen van deze vorm van orgaandonatie op een rijtje. De nadelen zijn volgens Kompanje en De Groot dat het uitnemen van de nieren geschiedt zonder dat er sprake is van medische noodzaak en dat de patiënt niet meteen sterft nadat de nier is weggenomen en de behandeling is gestaakt. Daardoor kan de patiënt pijn, onrust en misselijkheid voelen. Kortom de patiënt lijdt meer dan zonder de operatie het geval zou zijn. Daarnaast zou het wantrouwen van de samenleving ten opzichte van orgaandonatie worden vergroot.

Dit laatste nu is het voornaamste argument van de tegenstanders van het voorstel van Kompanje en De Groot. Dat valt te betreuren want wie zegt dat het publiek wantrouwend wordt, zegt nog niet dat het voorstel in essentie verkeerd is. Het heeft een onwenselijke uitwerking, het wekt wantrouwen, maar als dat niet zo zou zijn, valt er zeker wat voor te zeggen, lijkt de boodschap. Wat eigenlijk gezegd moet worden, is dat het volstrekt onacceptabel is dat medici bijdragen aan het vergroten van het leed van iemand die op het punt staat om te sterven.

Terminale fase
Het is bovendien onwenselijk dat een patiënt in deze terminale fase naarmate zijn dood nadert en zijn levensfuncties afnemen, steeds minder als persoon wordt gezien, maar als een verstrekker van organen. De patiënt wordt opeens van subject tot object gemaakt. De naasten van die terminaal zieke persoon worden zomaar geconfronteerd met deze manier van denken en de fase van afscheid nemen, voorbereiding op de rouw en het delen van verdriet in aanwezigheid van de stervende worden daardoor verstoord. Feitelijk vragen Kompanje en De Groot aan ons dat dit alles ondergeschikt wordt gemaakt aan de voordelen.

Die voordelen bestaan er volgens de onderzoekers uit dat het aantal nieren van optimale kwaliteit dat beschikbaar is voor transplantatie zal toenemen en de wachtlijst voor donororganen krimpt. Interessant genoeg wordt ook het volgende als voordeel genoemd: ‘Het sterven kan in alle rust plaatsvinden, iets waar de naasten van de patiënt veel baat bij hebben. Hulpverleners zullen dit ook zo ervaren.’ Wat zeggen Kompanje en De Groot hier nu eigenlijk? Zij koppelen ‘in rust sterven’ aan het uitnemen van organen tijdens het leven. Zij suggereren daarmee dat de kans op rustig sterven minder groot is als men de organen niet wegneemt. Dat is een ernstige beschuldiging in de richting van de behandelend specialisten.

Uitsluitsel
Daar blijft het niet bij. Het is volgens Kompanje en De Groot niet meer mogelijk dat de situatie tot mogelijke belangenverstrengeling leidt tussen de operatiekamer en de ic. Pardon? Wordt hier nu gesteld dat die belangenverstrengeling nu wel bestaat en dat de patiënt daar nu mee te maken heeft? Als dat zo zou zijn dan moet je overwegen om ook orgaandonatie na de dood stil te zetten totdat hier uitsluitsel over is, in plaats van die situatie ‘op te lossen’ door de organen er maar vast bij leven uit te halen.

De onderzoekers maken zich zorgen om de trend dat hersendood door steeds meer wetenschappers niet wordt gezien als dood maar als ‘brain failure’. Daarom sluiten zij zich liever aan bij een andere denktrant, namelijk die van wetenschappers die menen dat ‘irreversibele’ hersenschade voldoende reden is om over te gaan tot het uitnemen van organen. Maar waarom Kompanje en De Groot kiezen voor deze laatste benadering wordt door hen niet medisch-wetenschappelijk onderbouwd. Waarom niet? De noodzaak tot het verkrijgen van goede organen is kennelijk groter dan het geduld om tot een diepgaande doordenking van hun voorstel te komen.

Manipulators
‘Mensen die in het donorregister hebben aangegeven orgaandonor te willen zijn, zullen een grotere kans hebben dat hun wens wordt vervuld. Dit alles betekent een waardige dood, in alle rust en met respect voor de autonomie van de patiënt.’ Hier laten de onderzoekers zich opeens kennen als goedkope manipulators. Want op het formulier van donorregistratie staat als je ‘ja’ kiest het volgende: ‘Ik stel mijn organen en weefsels na mijn overlijden wel beschikbaar voor transplantatie.’

Zoek het verschil tussen deze formulering en de wens zoals geïnterpreteerd door Kompagne en De Groot. Inderdaad, op de donorregistratie staat ‘na mijn overlijden’. Er staat nergens ‘voor mijn overlijden’. De wensen die je niet officieel registreert bestaan niet in de wereld van deze onderzoekers. De wensen die je wel officieel registreert, worden doelbewust verkeerd uitgelegd. Sterker nog, die geregistreerde wens wordt genegeerd. Dit nu is in hoge mate onethisch. In de handen van dit soort onderzoekers sterft de medische en klinische ethiek een gruwelijke dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.