Omwonenden en medewerkers defensie liepen jarenlang gevaar door onveilige munitiedepots

Omwonenden en medewerkers van defensie hebben jarenlang onnodig gevaar gelopen, doordat de veiligheid op Nederlandse munitieterreinen niet in orde was. Daardoor bestond er een verhoogd risico dat munitie kon ontploffen, bijvoorbeeld in het geval van blikseminslag. Dat blijkt uit interne documenten van defensie en de Inspectie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die de Volkskrant verkreeg na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (wob).

Torpedo's worden uit de bunkers gehaald van het munitiedepot De Krom in Wassenaar. Beeld Ministerie van Defensie

Defensie laat weten sinds 1 januari 2015 acht keer te zijn beboet door de inspectie SZW, waarvan eenmaal wegens een gevaarlijke situatie bij een munitiedepot. Het ontbreken van een deugdelijke bliksembeveiligingsinstallatie op het complex in Staphorst leverde defensie bijvoorbeeld een boete op van 4.500 euro. Defensie zegt nog niet te weten of het in beroep gaat tegen de boete. 

Omdat op munitieopslagplaatsen ‘hoog-risicoactiviteiten’ plaatsvinden, zien de inspectiediensten er streng op toe dat de regels er worden nageleefd. Tijdens bezoeken aan dertien munitiedepots constateerde de inspectie SZW, voorheen de Arbeidsinspectie, 89 tekortkomingen. Dit gebeurde bijvoorbeeld in Pesse, ’t Harde en op de vliegbases Volkel en Woensdrecht, onder meer vanwege het verkeerd opslaan van munitie of het ontbreken van waarschuwingsborden.

Het munitiedepot bij Reek. Hier leren militairen omgaan met explosieven. Probleem: Noodalarm werkt niet goed en er ligt een camping in de buurt.

De problemen op de munitieopslagplaatsen zijn voor defensie al jaren een bron van zorg, blijkt uit de documenten. ‘Naast dat deze tekortkomingen slecht zijn voor het professionele imago van defensie, kan de DMO hierdoor ook zijn medewerkers geen veilige werkomgeving bieden en is er kans op milieuschade of verhoogde risico’s voor derden c.q. omwonenden’, schrijft de Defensie Materieel Organisatie (DMO) in een nota van september 2017.

Eind vorig jaar legde de inspectie het werk tijdelijk stil in munitiemagazijnen in Veenhuizen, Staphorst en Ruinen, omdat ‘direct gevaar’ dreigde voor militairen en ander personeel. In Veenhuizen, met 214 magazijnen het grootste munitiecomplex van West-Europa, wordt onder meer de munitie gecontroleerd die militairen tijdens buitenlandse missies gebruiken. Volgens de Inspectie SZW is de bliksembeveiliging inmiddels in orde bij alle depots, behalve Veenhuizen.

Defensie kreeg eveneens een tik op de vingers voor het ontbreken van een waarschuwingssignaal op het springterrein Reek in Schaik. In geval van een noodsituatie moesten militairen, naast het alarmeren per portofoon, er gebruik maken van ‘feestartikelen’ om alarm te slaan, constateerde de inspectie: ‘Deze luchtdruktoeters en hun signaal zijn niet herkenbaar als waarschuwingssignaal en daarmee niet geschikt voor dit doel.’

Het munitiedepot in Veenhuizen, de grootste van West-Europa. Probleem: Beveiliging voor bliksem en overspanning deugt niet.

‘Veiligheid heeft de hoogste prioriteit voor defensie’, laat defensie in een schriftelijke verklaring weten. ‘Dagelijks werken honderden veiligheidsmedewerkers en -inspecteurs bij defensie om een zo veilig mogelijke werkomgeving te creëren. (…) Inspecties en controles worden, ook door defensie zelf, juist uitgevoerd om onvolkomenheden aan het daglicht te brengen en hier gepaste maatregelen op te nemen.’ Volgens Defensie is 'het overgrote deel van de door de inspectie geconstateerde tekortkomingen inmiddels opgelost’. 

De laatste jaren is defensie vaker tekortgeschoten wat betreft de veiligheid van het eigen personeel. Zo kwam in maart 2016 sergeant Sander Klap om tijdens een schietoefening op een niet-gekeurde schietbaan in Ossendrecht. Vier maanden later stierven soldaten Henry Hoving en Kevin Roggeveld, toen in Mali een ondeugdelijke mortiergranaat bij een oefening ontplofte. Een derde militair raakte zwaargewond. En bij incidenten op de schietbaan de Harskamp en in ’t Harde in 2014 en 2017 raakten twee militairen zwaargewond, nadat ze onvoorzichtig met wapens of munitie waren omgesprongen, meldde De Telegraaf vorige maand. De Inspectie SZW legde voor beide ongevallen zware geldboetes op.

Defensie benadrukt verantwoordelijk te zijn voor de veiligheid van de munitiecomplexen, al worden deze onderhouden door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Dat beheert ook andere overheidsgebouwen, zoals gevangenissen, rechtbanken, paleizen en musea. Door die taakverdeling kan het oplossen van acute problemen ‘soms langer duren’, erkent Defensie. Zo was Defensie niet in staat de bliksem- en overspanningsbeveiliging in Veenhuizen binnen vijf dagen in orde te maken, zoals de inspectie eiste. Volgens Defensie moet het project worden aanbesteed en kunnen de herstelwerkzaamheden niet voor 1 oktober 2018 zijn afgerond. Het Rijksvastgoedbedrijf verwijst voor vragen over de problemen bij de munitiedepots naar defensie.

Het wob-verzoek werd uitgevoerd door Marlies de Brouwer en Erik Verwiel

Vijf defensiedepots waar het misgaat volgens de inspectie

Tijdens bezoeken van de Inspectie SZW blijkt dat er fouten worden gemaakt op opslagplaatsen van defensie. Fouten die direct of indirect de veiligheid in gevaar brengen. Vijf voorbeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden