REPORTAGE

Omtzigt-republiek Twente staat als één man achter Pieter. ‘Als je hem appt, krijg je altijd antwoord’

Kunstenaar René Guillot uit het Twentse Usselo is een 'goede kennis' van Pieter Omtzigt uit de sportschool.  Hij laste een oud karrewiel op het onderstel van een kruiwagen, als symbool voor politieke tunnelvisie en de kruiwagens waarmee politici zich in de achterkamers bedienen.
 Beeld Harry Cock
Kunstenaar René Guillot uit het Twentse Usselo is een 'goede kennis' van Pieter Omtzigt uit de sportschool. Hij laste een oud karrewiel op het onderstel van een kruiwagen, als symbool voor politieke tunnelvisie en de kruiwagens waarmee politici zich in de achterkamers bedienen.Beeld Harry Cock

Twentenaren betuigen massaal steun aan ‘hun’ geplaagde CDA’er, die deze week ongewild de hoofdrol speelde in de formatiecrisis. Wat maakt de import-Tukker er zo populair? ‘We maken het beleid hier samen met burgers. Pieter snapt dat.’

Diep in Twente staat de rooms-katholieke basisschool ‘n Baoken. Drie lokalen, 38 leerlingen. Meer is het niet. Toch staat dit kleine gebouw met golvend dak voor iets groots, vinden ze hier in het buurtschap Agelo.

Voor de bewoners is het een symbool van politieke daadkracht. Van nakomen wat je belooft. Het tastbare resultaat van wat je krijgt als iemand het woord volksvertegenwoordiger letterlijk neemt. Dat achter de neergelaten zonneschermen aan de Heggelkampsweg deze donderdag nog kinderen les krijgen, is voor een groot deel de verdienste van één man: Pieter Omtzigt.

De hoofdpersoon in de rel die Mark Rutte deze week zijn premierschap leek te kosten, is ongekend populair in de streek waar hij op zijn 4de naartoe verhuisde. In zijn eentje haalde Omtzigt landelijk vijf van de vijftien CDA-zetels binnen. Met dank aan de veertien Twentse gemeenten, waar hij 3,5 keer zoveel stemmen kreeg als partijleider Wopke Hoekstra.

Wat verklaart de immense populariteit van Pieter Omtzigt? In Enschede, waar hij met zijn vrouw (ook CDA-politica) en kinderen woont, liepen tientallen mensen afgelopen zondag een stille mars om steun te betuigen aan de man die overwerkt thuis zit. Honderden kaarten en bloemen kreeg hij thuisbezorgd. ‘Overweldigend’ noemde Omtzigt die steun, al vond hij het ook iets ongemakkelijks hebben om vanwege ‘functie elders’ in het middelpunt van de belangstelling te staan.

Behoud kleine scholen

Boerin Kristel Scholten Linde snapt wel dat Omtzigt in Den Haag als een bedreiging wordt gezien. ‘Dat krijg je als iemand altijd de onderste steen boven wil hebben.’ Zij was het die samen met andere ouders in 2013 contact met hem legde, toen de dorpsschool in Agelo in zijn voortbestaan werd bedreigd.

Ze vindt het ook ‘niet zo gek’ dat Omtzigt overwerkt is. ‘Als je hem appt, krijg je altijd antwoord. Hij gaat tot het naadje. Als wij hier met ons ‘Behoud kleine scholen’ een presentatie gaven op zaterdag, kwam hij na een week werken gewoon langs. Met zijn dochters, want daar moest hij ook op passen.’

null Beeld

Omtzigt kreeg het in Den Haag voor elkaar een toeslag te behouden, waardoor kleine scholen makkelijker het hoofd boven water kunnen houden. En zijn manier van politiek bedrijven om het platteland leefbaar te houden, inspireerde een andere betrokkene van de school uit Agelo zodanig, dat ze zelf de politiek in ging. Totdat ze er vorige week genoeg van had. Een dag voor het functie-elders-echec legde Bouwien Rutten haar werk als CDA-lijsttrekker in Overijssel neer. Vanwege de manier waarop de partij met Omtzigt was omgegaan, licht ze toe. ‘Een heel groot gedeelte staat achter hem, maar een klein deel dat ertoe doet binnen de partij, werkt hem tegen.’

Concrete voorbeelden wil ze niet noemen, want het is niet haar intentie ‘de vuile was’ van de partij buiten te hangen. Maar: ‘Ik heb binnen en buiten de partij voldoende gezien om afstand te willen nemen van deze politiek.’ Omtzigts ‘functie elders’ was voor Rutten de ultieme bevestiging dat ze de juiste keuze had gemaakt.

Katholiek

Vanaf Agelo is het een dikke tien minuten rijden naar Tubbergen. Over weggetjes langs weilanden, die omlijst met houtwallen glooien richting de Duitse grens. Tubbergen is Omtzigt-republiek. Hier stemde twee weken geleden 27 procent van alle kiezers op de import-Tukker.

‘Jazeker’, antwoordt José Braakhuis (64) opgewekt op de vraag of ook haar stem naar Omtzigt is gegaan. Achter haar op het Raadhuisplein prijkt de Sint-Pancratiusbasiliek. Natuurlijk heeft het hem geholpen dat hij uit de regio komt en dat hij katholiek is, zegt ze. ‘Daar heb je er veel van hier.’ Maar Braakhuis ziet ook dat Omtzigt iets heeft wat in de regio zeer wordt gewaardeerd, en misschien wel in de Twentse volksaard zit. ‘Hij staat ergens voor’, zegt ze. ‘En bijt zich vervolgens vast.’

‘Pieter begrijpt de Twentenaren’, zegt Christel Luttikhuis, fractievoorzitter van het CDA in Tubbergen. ‘Hij ziet het belang in van de regio en komt voor ons op in de landelijke politiek. Dat belang onderschatten ze in Den Haag nogal eens. We zijn wel goed voor de stemmen, maar als er beleid wordt gemaakt zien ze de regio over het hoofd. Pieter staat dichtbij ons.’

Ze vertelt over de werkbezoeken waarbij hij geregeld aansluit. Als hij zelf een vraag niet kan beantwoorden, zoekt hij er wel een andere contactpersoon bij. ‘In de gemeente Tubbergen werken we niet met een coalitieakkoord, maar met een maatschappelijk akkoord: samen met burgers maak je het beleid. Pieter snapt hoe dat werkt. Hij is niet van de macht en van bovenaf dingen opleggen, maar werkt juist van onderaf.’

Wat natuurlijk enorm helpt, is dat Omtzigt bekend is in Twente, zegt politicoloog Henk van der Kolk van de Universiteit Twente (UT). ‘Hij staat in de krant, komt op tv en profileert zich als de stem van het oosten in Den Haag. Al zit zijn aanhang echt niet alleen hier. Ook in de rest van Nederland zien mensen hem als een onafhankelijk Kamerlid, dat doet wat hij moet doen: de macht controleren.’

‘Omtzigt is de belichaming van de tegenmacht geworden’, stelt collega-politicoloog Kees Aarts (voorheen UT, inmiddels Rijksuniversiteit Groningen). ‘Hij maakt deel uit van een bestuurderspartij, maar zoekt toch de grenzen op en daagt zijn partijgenoten uit. Dat spreekt mensen aan, zeker omdat hij opkomt voor de gewone man en vrouw.’

Boeren keren zich af

De 340 duizend stemmen voor Omtzigt – drie keer meer dan in 2017 – konden niet voorkomen dat het CDA in vier Twentse gemeenten (Borne, Haaksbergen, Losser, Wierden) als grootste partij werd ingehaald door de VVD. Daarbij keerden ook veel boeren uit de streek zich af van het CDA. Zij stemden op de BoerBurgerBeweging, die met een zetel in de Tweede Kamer debuteerde.

‘Veel boeren voelen zich niet gehoord door het CDA’, constateert Luttikhuis – met haar man runt ze een melkveehouderij. ‘Misschien omdat Omtzigt geen landbouw in zijn portefeuille heeft.’ Hem steunen doen de boeren volop, onder meer door grote spandoeken langs de weg met de tekst ‘Omtzigt for president’. Maar, zegt politicoloog Aarts: ‘Omtzigt heeft een sterk profiel, alleen niet per se bij de boeren.’

Even verderop ontvangt CDA-Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik het bezoek op de varkensboerderij van de familie in Hengevelde. Ze weet nog goed dat Omtzigt in 2002 bij ‘team Overijssel’ aan de kieslijst voor de Tweede Kamer werd toegevoegd. ‘Die jongen is zó slim. Een kroonjuweel.’

Het klopt dat hij af en toe lastig is, erkent Schreijer-Pierik. ‘Dat komt omdat hij altijd naar de waarheid gaat.’ Neem de kinderopvangtoeslagaffaire waarin hij zich met SP-Kamerlid Renske Leijten vastbeet. ‘Het was kort voor de verkiezingen natuurlijk gemakkelijk geweest als hij had gezegd: prima, 30 duizend euro voor iedere gedupeerde. Maar hij zegt dan: dat gaan we dus niet doen, want ik weet dat daar mensen tussen zitten die wel degelijk hebben gefraudeerd met toeslag voor kinderopvang. Omdat ze bijvoorbeeld helemaal geen kinderen hebben. Daar maak je toch geen 30 duizend euro naar over, redeneert hij dan. Dat is Pieter.’

Niks nep

Aan Omtzigt is niks nep, zegt kunstenaar René Guillot uit Usselo, een dorpje naast Enschede. Toch ging zijn stem niet naar zijn ‘goede kennis’ uit de sportschool, maar naar Leijten. Want stemmen op een partij met ‘arrogante types’ als Grapperhaus, Bijleveld en De Jonge, dat gaat de kunstenaar met een tot de navel opgeknoopt rood bloemenoverhemd, te ver. Hij neemt een hap van zijn broodje pindakaas met sambal badjak en komkommer. ‘Ik ben geen CDA’er of van een andere partij, ik geloof in mensen.’

Guillot betreurt het daarom dat de man in wie hij het meest gelooft, zo loyaal blijft aan het CDA. ‘Begin een eigen partij, zeg ik al tijden tegen hem.’ Pure karaktermoord noemt hij de berichten die over Omtzigt naar buiten kwamen via de media. Zo zou hij ziek en labiel zijn. ‘Al die jaren geen steun van je eigen partij krijgen, en dan toch volhouden. Dan ben je niet labiel. Dan ben je ijzersterk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden