Nieuws

OMT-leden hadden zoveel moeite met de politieke druk dat ze overwogen op te stappen

Verscheidene leden van het Outbreak Management Team (OMT) overwogen het afgelopen jaar op te stappen. De wetenschappers, die het kabinet adviseren bij de bestrijding van het coronavirus, hadden het gevoel dat zij niet onafhankelijk konden functioneren en dat hun adviezen werden beïnvloed door politici.

Jaap van Dissel (RIVM) komt aan bij het Catshuis voor een corona-overleg in december. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Jaap van Dissel (RIVM) komt aan bij het Catshuis voor een corona-overleg in december.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De Volkskrant volgde het afgelopen jaar vijf leden van het OMT. In de krant beschrijven zij nu hoe ze worstelden met de politieke beïnvloeding, die vooral zou plaatsvinden vanuit het Catshuis. Daar waren op zondagochtend informele kabinetsbijeenkomsten waarbij OMT-voorzitter en RIVM-directeur Jaap van Dissel aanwezig was.

Doordat nieuwe maatregelen in het Catshuis al werden voorbesproken en andere maatregelen op voorhand uitgesloten leken, slaagde het OMT er volgens de wetenschappers vaak niet in scherpere restricties erdoor te krijgen en werden sommige maatregelen bovendien later ingevoerd.

Dat het kabinet de maatregelen al voorafgaand aan het OMT-advies opstelde, druist in tegen de wettelijk geregelde crisisstructuur. Daarin staat dat een OMT-advies eerst langs bestuurders en topambtenaren in het ‘bestuurlijk afstemmingsoverleg’ (BAO) gaat, die bekijken of de adviezen praktisch uitvoerbaar zijn. Pas daarna moet het kabinet besluiten welke maatregelen worden genomen.

Die volgorde is er mede om te voorkomen dat wetenschappers over politiek beleid gaan en dat politici wetenschappelijk advies naar hun hand kunnen zetten.

Onder anderen microbiologen Jan Kluytmans en Alex Friedrich en intensivist Diederik Gommers leverden intern kritiek op de handelwijze. Na een verhitte vergadering eind september, waarin OMT-leden wederom hun ongenoegen uitten, dreigde het adviesorgaan uiteen te vallen. ‘Er werd door een paar mensen gezegd: ik stap op’, zegt viroloog Marion Koopmans. ‘Ik heb vooral het gevoel gehad: jongens, dat zou heel slecht zijn.’

In ieder geval Kluytmans, Friedrich en Gommers overwogen door dit soort persoonlijke dilemma’s hun positie ter beschikking te stellen. Zij deden dat uiteindelijk niet, omdat voorzitter Van Dissel ingreep. Zo verplaatste hij de OMT-vergadering van de maandagen na het Catshuisberaad naar de vrijdagen ervoor. Op die manier zouden politici geen ‘instructies’ meer kunnen meegeven. Daarmee was volgens de OMT-leden ‘de kou voor een groot deel uit de lucht’.

Volgens de OMT-leden is de huidige crisisstructuur, waarbij voorzitter Van Dissel de enige schakel is tussen het kabinet en de wetenschappers, te kwetsbaar. ‘In die positie zou bijna iedereen in de problemen komen’, aldus Friedrich. ‘In een crisis van deze proporties is het een extreem complexe positie’, zegt Kluytmans.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) laat in een schriftelijke reactie weten dat het RIVM en het OMT dagelijks leren van de crisis ‘en continu verbeteren wat beter moet en kan’. ‘Soms met iets ogenschijnlijk simpels, zoals het verplaatsen van de OMT-vergaderingen van de maandag naar de vrijdag, dat effectief bleek. Maar ook door scherper te definiëren welke vragen het OMT wel en niet zou moeten beantwoorden.’

Lees verder

Een jaar in het voetspoor van vijf OMT-leden
De adviezen van het OMT over de bestrijding van corona hadden een enorme impact, maar hoe ze tot stand kwamen was niet bekend. Willem Feenstra volgde een jaar lang vijf leden. Zij vertellen over de politieke en maatschappelijke druk, bedreigingen en verhitte onderlinge discussies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden