nieuws digitaal auteursrecht

Omstreden uploadfilter komt dichterbij na Europees akkoord. Is dat wel of geen goed nieuws?

Grote internetplatforms als YouTube, Facebook en Instagram moeten vergoedingen gaan afdragen aan rechthebbenden over auteursrechtelijk beschermde filmpjes, foto’s of muziek die gebruikers uploaden. Verder moeten sites die nieuwsberichten overnemen en online zetten daarvoor gaan betalen. Dat is het akkoord dat er nu ligt tussen de EU-lidstaten, het Europees Parlement en de Europese Commissie, in de poging twintig jaar oude auteurswetgeving te moderniseren. Goed nieuws, of juist niet?  

Een serverruimte van Facebook in Lapland. Beeld AFP

Wel goed nieuws

Niemand twijfelt over het nut van de nieuwe auteursrechtenwetgeving. De huidige stamt uit 2001, in internettermen de prehistorie. Google was er al wel, maar stelde nog weinig voor; Facebook, Instagram en YouTube bestonden nog helemaal niet. En precies dit soort platformen vormen nu een groot probleem, zeggen de creatieve industrie en de uitgevers. Dat is eenvoudig te begrijpen: krantenuitgevers zijn een belangrijk deel van hun omzet kwijtgeraakt aan met name Google en Facebook en willen weleens gecompenseerd worden voor al hun inspanningen. Namens de Europese uitgevers verwoordde Persgroep-topman Christian Van Thillo het vorig jaar als volgt: ‘Uitgevers hebben bescherming nodig tegen internetdieven.’ Het moge duidelijk zijn wie die internetdieven volgens hem zijn: Google en Facebook.

De overwinning voor de uitgevers komt niet uit de lucht vallen. In september stemde het Europees Parlement al voor een radicalere versie van de nieuwe wetgeving. Er zijn nu een paar lichte aanpassingen gedaan, maar in de basis komt Europa de uitgevers voor een belangrijk deel tegemoet. Zij zullen worden vergoed. Overigens is nog onduidelijk hoe de implementatie eruit zal zien. Zo zijn in de overeenkomst ‘losse woorden of zeer korte samenvattingen’ van nieuwsberichten en hyperlinks uitgesloten van een vergoeding. Maar wat ‘zeer kort’ precies is? Niemand die het nog weet. Wellicht zal het per land gaan verschillen.

Volgens de onderhandelaars is de nieuwe wetgeving ook goed nieuws voor de creatieve industrie en de consumenten. Bezwaren dat de verplichte uploadfilters (die ongewenst materiaal moeten tegenhouden) onvermijdelijk leiden tot censuurfilters, wuiven ze weg. ‘Internet blijft een ruimte voor vrije meningsuiting’, belooft het Duitse conservatieve EU-parlementslid Axel Voss bijvoorbeeld. 

EU-commissaris van Digitale Markt Andrus Ansip spreekt over een ‘eerlijk en gebalanceerd resultaat’. ‘De vrijheden en rechten zoals die vandaag de dag door internetgebruikers worden omarmd, worden verbeterd en de makers zullen beter worden beloond voor hun werk.’

Geen goed nieuws

De tegenstanders van de nieuwe wetgeving komen uit verschillende hoeken. Ondanks de aanpassingen zijn zij na woensdagavond nog altijd gekant tegen de teksten zoals die er nu liggen. Het felst zijn de burgerrechtenorganisaties en academici die internetvrijheid hoog in het vaandel hebben staan. Zij zijn bang dat de filters die YouTube, Instagram en andere partijen gaan gebruiken veel te strak zullen worden afgesteld, waardoor ze veel zullen tegenhouden.  

In het voorstel worden zij wel enigszins tegemoetgekomen: zogenoemde memes en gifjes zijn gewoon toegestaan. Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom is niet onder de indruk: ‘De technologie werkt niet, het dwingt platforms tot risicomijdend gedrag en gebruikers hebben tegen dit soort volautomatische systemen niets in te brengen. Wordt je video ten onrechte geblokkeerd? Jammer voor je. Wil je in verweer komen? Jammer voor je. Met het internetfilter heeft klagen geen zin. Dit betekent een grote aanslag op jouw vrijheid van meningsuiting en zal op termijn leiden tot een verschraling van aanbieders. De nu al machtige platforms worden nog machtiger.’

Europa probeert nu dit bezwaar te verlichten door uitzonderingen toe te staan voor start-ups. Maar ook dit kan tegenstander Marietje Schaake niet overtuigen. ‘Uploadfilters zullen de grote platforms meer macht geven, onze vrijheid van meningsuiting beperken en de creativiteit van gewone internetgebruikers verstikken’, aldus de D66-Europarlementariër.

De grote techbedrijven hebben een sterke lobby gevoerd tegen de belasting op het overnemen van nieuws en tegen het uploadfilter. Met een beetje succes: de voorstellen zijn iets afgezwakt. Google benadrukt dat noch de consument, noch de nieuwsuitgevers geholpen zijn met een uitgeklede versie van Google News. 

De deal moet de komende maanden nog wel langs het voltallige Europese parlement en de lidstaten, maar dat zal een formaliteit zijn. Naar verwachting zal het nog een jaar of twee duren voordat de consument de filters in de praktijk zal zien.

Censuur of bescherming van creatieve industrie?

Een linktaks? Een uploadfilter op YouTube dat uw video’s tegenhoudt? Nieuwe Europese regelgeving kan ons internet drastisch gaan veranderen.

Onder anderen Paul McCartney, James Blunt en David Guetta spraken zich eerder al nadrukkelijk uit vóór de nieuwe wet, die volgens hen de rechten van artiesten beschermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden