Omstreden oervoer

We eten te vet en daardoor worden we dik, denken we. Maar volgens arts Remko Kuipers kan die theorie in de prullenbak. De dikmakers zijn volgens hem juist de bewerkte koolhydraten, zoals glucose en fructose. Hij krijgt weinig bijval van de voedingswetenschap.

Hoe kunnen wij gezond ouder worden? Remko Kuipers (32) zocht zes jaar naar het antwoord op die vraag. Hij dook in de geschiedenis en promoveerde onlangs aan de universiteit van Groningen in de evolutionaire geneeskunde.


'Jarenlang is mensen verteld dat vet slecht is, kijk maar naar de campagnes van het Voedingscentrum: Let op vet en Verzadigd vet = verkeerd. Die gedachte is onlogisch. Onze voorouders aten vrij veel vet, ook verzadigd. Het vet in moedermelk bestaat bovendien voor meer dan 50 procent uit verzadigd vet, dat kun je echt niet veranderen door de moeder anders te laten eten. Alhoewel ons voedselpatroon de afgelopen tienduizend jaar pijlsnel is veranderd, zijn onze genen dat veel minder snel.'


Kuipers vergeleek ons voedingspatroon met dat van volkeren die leven zoals de mensheid in de oertijd. Meermaals bezocht hij Tanzania - in de regio waar de moderne mens is ontstaan. Hun menu was volgens Kuipers deels uit het water afkomstig. Vis dus.


Hij bekeek de eet- en leefwijze van de Masaï en Hadzabe: jagers/verzamelaars die niet zijn beïnvloed door westerse eetgewoonten en die van andere Afrikaanse stammen die in de buurt van water leven. Hij trok in bij families en ging met ze op pad. Zijn conclusie: 'We zijn nog steeds ingesteld op het voedsel van de mensen in de steentijd. Niet op al die snelle suikers die voeding tegenwoordig bevat.'


Wat aten zij?

'Doorgaans waren ze de hele dag bezig - en flink in beweging - om voedsel te zoeken: bessen, vis, vlees. Als ze in de grond een knol vonden, aten ze die meteen op. Eén knol met zijn zessen, dat is een heel verschil met hoe wij de aardappelen op ons bord stapelen. Zij aten 'complexe' koolhydraten die langzaam worden verteerd, in tegenstelling tot de 'snelle' koolhydraten die direct als glucose in het bloed worden opgenomen en die je in frisdrank, koekjes en witbrood kunt vinden.'


Kuipers deed bij meer dan driehonderd moeders onderzoek naar de samenstelling van de moedermelk en hun bloed en vergeleek die met die van Nederlandse moeders. Hij ontdekte weinig verschillen in de hoeveelheid verzadigd vet.


De Tanzaniaanse vrouwen hadden wel grote hoeveelheden omega-3 vetzuren (visvetzuren) in hun moedermelk, die van belang zijn voor de hersenontwikkeling van hun pasgeboren kinderen en die beschermen tegen hart- en vaatziekten op latere leeftijd. Ook ontdekte hij dat de cholesterolwaarden van die vrouwen gezonder zijn: hun waarden zouden volgens hem de norm moeten zijn en niet die van westerse vrouwen.


Het Voedingscentrum adviseert voldoende koolhydraten te eten: voor een volwassen vrouw minstens zes boterhammen per dag. Moet het brood in de ban?

'Brood is ons basisvoedsel. Maar onze voeding wijkt nu wel heel erg af van hoe we oorspronkelijk aten. Eigenlijk zouden we het accent anders moeten leggen. Neem minder brood, maar beleg het beter. Maak het lekkerder met meer groenten en fruit.


'Willen wij gezond ouder worden, zonder welvaartsziekten als obesitas, suikerziekte en sommige vormen van kanker, dan moeten wij onze voeding aanpassen. Dat is noodzakelijk omdat onze voeding nu te veel snelle koolhydraten bevat, te weinig verzadigende eiwitten en bovendien een tekort aan omega-3 vetzuren, die beschermen tegen hart- en vaatziekten. Artsen kijken nu naar de gevolgen van deze ziekten en behandelen die, niet de oorzaak. De krampachtige houding ten opzichte van vet en verzadigd vet lijkt voornamelijk in stand te worden gehouden door een groep Nederlandse voedingsdeskundigen.'


Deze voedingswetenschappers vinden dat een westerse vrouw die bureauwerk verricht niet te vergelijken is met een vrouw die de hele dag op pad is om eten te zoeken.

'Uiteraard heeft een zittende vrouw minder calorieën nodig. Een stilstaande auto heeft ook geen benzine nodig. Maar: een diesel zal altijd kapot gaan als je er benzine in gooit. Het gaat dus niet alleen om de hoeveelheid die een westerse vrouw eet, maar ook de kwaliteit van het voedsel. Voor een deel van de mensen geldt dat koolhydraten in de lever omgezet worden in verzadigd vet waardoor de kans op hart- en vaatziekten groot is. Bekijk je het kortzichtig en kijk je puur naar calorieën, dan zijn die vrouwen inderdaad niet te vergelijken.'


U heeft gezegd dat die wetenschappers excuus zouden moeten aanbieden.

'Ik heb gezegd dat zij met de bewijzen die er nu liggen verder moeten gaan. Dat zou er op neerkomen dat ze zeggen: we hebben het misschien bij het verkeerde eind gehad. En dat ze adviseren om vanaf nu vooral de koolhydraatinname te minderen en zeggen: vergeet even onze voorgaande uitspraken over vet, tot het tegendeel is bewezen.'


En? Hebben ze dat gedaan?

'Jaap Seidell, hoogleraar voeding en overgewicht aan de VU in Amsterdam heeft tijdens mijn verdediging kritische vragen gesteld. Hij is een van de weinige gevestigde voedselwetenschappers die over dit onderwerp in discussie treedt. Zijn collega Martijn Katan, hoogleraar voedingswetenschappen, weigert dat. Wat ik zeg druist in tegen zijn bevindingen. Maar we zijn allemaal wetenschappers, we zouden juist met elkaar in discussie moeten gaan. Twijfel is immers de belangrijkste pijler van goede wetenschap.'


KRITIEK EN BIJVAL UIT DE WETENSCHAP

Bij Kuipers promotie waren hoogleraar voeding en overgewicht aan de VU Jaap Seidell en Gertjan Schaafsma, lid van de Gezondheidsraad als opponenten aanwezig. Seidell: 'Ons dieet vol geraffineerde koolhydraten en snelle suikers is inderdaad niet goed voor de gezondheid. In de oertijd aten mensen zo nu en dan een zelf gevangen antilope, maar dat is heel wat anders dan dagelijks speklappen van de kiloknaller.'


Schaafsma: 'Voor een paleolithisch eetpatroon is ook een paleolithisch beweegpatroon nodig. Ons genoom past zich voortdurend aan, er zijn genoeg volkeren die koolhydraatrijke voeding eten en geen chronische ziekten ontwikkelen. Waar wij de afgelopen jaren aan voorbij zijn gegaan, is dat mensen steeds minder bewegen.


'Kuipers stelt in zijn proefschrift dat onderzoek bij een groep mensen die paleolithisch aten, de gezondheid in tien dagen verbeterde. Het wetenschappelijk bewijs dat hij daarvoor levert, vind ik te mager, die groep was te klein. Daarbij zet hij in op hogere inname van omega 3-vetzuren uit vis. Ook daarvoor is geen bewijs: dat zou betekenen dat kinderen van vegetariërs een achterstand hebben in hun cognitieve ontwikkeling. Dat is doorgaans niet het geval.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden