Omstreden meisjesfoto's

Charles Lutwidge Dodgson begon in 1856 te fotograferen. Hij hield er in 1880 mee op, vermoedelijk omdat hij ontmoedigd was geraakt door het geroddel van vooral één vrouw in Oxford die overal rondvertelde dat hij de meisjes die hij in zijn studio uitnodigde niet alleen fotografeerde....

In de 25 jaar dat hij de camera hanteerde, maakte Dodgson zo'n drieduizend foto's, en al zijn die niet allemaal onbekend, de mogelijkheid om er in dit schitterende boek nu 407 van te kunnen bekijken, is een buitenkans van jewelste.

Dodgson was een amateur naar de letter, maar een beroepsfotograaf naar de geest. Toen hij in 1898 overleed, bleken er in zijn nalatenschap 34 albums te zijn, niet alleen met eigen foto's, maar ook met die van andere bekende fotografen in zijn tijd.

Van die albums zijn er uiteindelijk twaalf overgebleven. Vier ervan bevinden zich in de Firestone Library van Princeton, die deze kostbare verzameling na jaren van studie integraal heeft gepubliceerd, waardoor iedereen de samenhang in Dodgsons werk, zijn technische niveau en zijn ongeëvenaarde toewijding kan bewonderen.

Eerste vraag van de beschouwer, nadat hij urenlang van al dat vergankelijke moois heeft genoten, is natuurlijk hoe de fotokunst van Dodgson zich verhoudt tot die twee absolute meesterwerken die hij heeft geschreven: Alice's Adventures in Wonderland en Through the Looking Glass

We weten dat Lewis Carroll, want om hem gaat het uiteraard, een grage fotograaf was, die net als veel van zijn beter gesitueerde leeftijdgenoten, op het platteland merkwaardigerwijs meer dan in de grote steden, halverwege de negentiende eeuw enthousiast met het nieuwe medium begon te experimenteren.

Voor hem was het geen hobby van voorbijgaande aard. Dodgson was altijd al een kijker en tekenaar geweest, en toen hij op zijn 24ste docent wiskunde in Oxford werd en voor het eerst een beetje geld voor zichzelf ging verdienen, moet hij meteen de ongeziene mogelijkheden van de camera voor zijn tot dan toe tamelijk ongerichte creativiteit hebben aangevoeld.

Die camera bood hem tegelijkertijd de gelegenheid om heel dicht bij al die argeloze meisjes te komen, die hem zo inspireerden (maar hij fotografeerde niet alléén meisjes; hij gebruikte de fotografie ook om tot nog hogere milieus dan het zijne door te dringen, hij was wel een beetje een snob).

Ook in deze verzameling zijn de nimfjes met velen, in allerlei posen, maar nooit is er aanleiding te veronderstellen dat de onschuld geweld wordt aangedaan. Integendeel.

In een voortreffelijk essay over Dodgson en de negentiende-eeuwse Britse fotografie verheldert de fotohistoricus Roger Taylor de omstreden onderwerpkeuze van Lewis Carroll. Veel naaktfoto's ('sans habillement') zijn er niet en bovendien moeten zelfs die anders worden uitgelegd dan de moraalridders van The Society for the Suppression of Vice geneigd waren te doen.

'It is not the record of a habitual voyeur, pornographer, or pedophile', concludeert Taylor, 'but the response of an overtly sentimental bachelor to the innocent beauty and grace of childhood.'

Misschien is het niet ver bezijden de (negentiende-eeuwse) waarheid om Dodgson als een pure schoonheidszoeker te zien, net als zijn grote collega Nabokov later. Deze verzameling en Carrolls schitterende boeken bewijzen het, maar ook zijn overdreven gevoel voor orde is veelzeggend. Er moest méér worden bezworen dan alleen de seks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden