Omstreden bezoek president Kazachstan

'Stomverbaasd' was Groen Links-Kamerlid Farah Karimi toen zij hoorde over het bezoek van president Nazarbajev van Kazachstan aan Nederland. Vandaag en morgen is hij onder meer te gast bij koningin Beatrix en heeft hij een gesprek met premier Balkenende....

'Nazarbajev is een dictator onder wiens regime de schending van mensenrechten de laatste tijd zienderogen toeneemt. Oppositieleden worden in de gevangenis gegooid en de media worden steeds vaker geïntimideerd.'

Hoewel het ministerie van Buitenlandse Zaken nadrukkelijk stelt dat de mensenrechtensituatie aan de orde komt tijdens het bezoek, is Karimi niet overtuigd. 'Ik snap niet waarom Nederland deze man uitnodigt. Zo'n officieel bezoek zal alleen maar worden gebruikt om de bevolking te laten zien dat Nazarbajev internationaal een gerespecteerd staatshoofd is.'

Ook Rinat Akhmetshin, directeur van het International Eurasian Institute in de Verenigde Staten, vindt het 'onbegrijpelijk' dat Nederland Nazarbajev uitnodigt. Zijn organisatie zet zich in voor democratische hervormingen in Kazachstan. 'Er is sprake van een duidelijke verslechtering van de mensenrechtensituatie in Kazachstan.' Hij verwijst naar de verontruste rapporten die de laatste jaren verschenen van Human Rights Watch, de OVSE en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

'Steeds vaker worden journalisten fysiek aangevallen of zijn zij het slachtoffer van andere zogenaamde incidenten', aldus Acacia Shields van Human Rights Watch. Zo vond de hoofdredactrice van Respublika een onthoofde hond voor haar deur met daarop een dreigbrief geprikt, ontplofte er een bom in een drukkerij, kwam de dochter van journaliste Lira Baisetova op mysterieuze wijze om het leven en werden enkele journalisten in elkaar geslagen. Onlangs werd de onderzoeksjournalist Sergej Duvanov opgepakt, omdat hij een 14-jarig meisje zou hebben verkracht. Enkele dagen later zou hij naar Washington vertrekken voor een bijeenkomst over mensenrechten. 'Het is opvallend dat dit soort dingen alleen gebeuren bij journalisten die schrijven over de corruptie van de president', aldus Shields.

Boerenzoon en voormalige metaalarbeider Noersoeltan Nazarbajev (62) - tot 1990 leider van de communistische partij in Kazachstan en daarna president- is onmiskenbaar een 'president van alle seizoenen' net als zijn Centraal-Aziatische collega's, vindt Centraal Azië-deskundige prof. Atabaki. 'De drie verkiezingen die ik als OVSE-waarnemer heb meegemaakt zijn zeker niet eerlijk verlopen. Nazarbajev voert een autoritair en corrupt bewind. Zijn familie, of liever gezegd clan, heeft alle controle over de economie en de politiek.' Hoewel zijn steun voor een democratische samenleving na 1991 slechts een illusie bleek, voerde Nazarbajev wel economische hervormingen door. 'Staatsbedrijven werden een voor een geprivatiseerd en hij probeerde zijn land te integreren in de wereldeconomie', zegt dr. Mehdi Amineh, onderzoeker aan het International Institute for Asian Studies. Ondanks de hervormingen ging de situatie voor de bevolking achteruit. 'Het Bruto Nationaal Product is nu 61 procent van wat het was in 1990', aldus Amineh. Als grootste problemen noemt hij tekort aan kennis en aan kapitaal. 'Nazarbajev is naarstig op zoek naar buitenlandse investeerders , en zal die ook in Nederland proberen te vinden'.

Kazachstan is een goudmijn voor investeerders, aldus Amineh. 'Kazachstan is ongelooflijk rijk aan olie en gas. Met een potentieel aan 5,4 miljard vaten olie is Kazachstan na Rusland het meest olierijke land in de voormalige Sovjet-Unie.''

De interesse van oliebedrijven voor Kazachstan liet niet lang op zich wachten na de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Het Amerikaanse ChevronTexaco en ExxonMobil werden grote spelers op de Kazachstaanse oliemarkt. Nu Nazarbajev met een veertig man tellende handelsdelegatie naar Nederland komt, wil Shell de kans grijpen om verder te praten over mogelijke projecten. 'We zijn zeker geïnteresseerd om meer te doen in de opsporing en winning van olie en gas', aldus een woordvoerder.

Nazarbajev werd gevoeliger dan ooit voor kritische stukken in de krant en voor politieke oppositie nadat zijn premier in april onthulde dat de president een betaling van 1 miljard dollar door Chevron op geheime Zwitserse bankrekeningen van hemzelf en andere leden van de regering had gezet, aldus Akhmetshin van het International Eurasian Institute. Volgens Nazarbajev ging het om een appeltje voor de dorst voor de Kazachstaanse bevolking, maar slechts weinigen geloofden hem. 'Nu is hij zo bang voor de gevolgen wanneer hij terugtreedt als president, dat hij per se de macht in handen wil houden, ook al betekent dat het vermoorden van journalisten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden