Omslagverhaal

Citaten van schrijvers en recensenten doen het goed op boekomslagen. Ze zijn altijd lyrisch, zelfs als de oorspronkelijke tekst kritisch is. Een marketingtruc waar de ene uitgever makkelijker mee omgaat dan de andere. Schrijver en presentator Jelle Brandt Corstius doet niet meer mee met de quote-cultuur.

Een paar maanden na het succes van Het Diner stapte Herman Koch een boekhandel binnen. Hij keek wat om zich heen en besefte toen dat zijn naam op vier boeken prijkte. Niet als auteur, maar als leverancier van een quote op het omslag. De schrijver was als gevolg van zijn populariteit vaak gevraagd om boeken van collega's aan te prijzen. Koch ging, welwillend, op veel verzoeken in. Te veel, vindt hij nu.


De quote, ook wel blurb genoemd, tiert welig op boekomslagen. Een middag in de boekhandel staat gelijk aan een ontmoeting met honderden potentiële literatuurprijswinnaars. Althans, dat willen de uitgevers doen geloven. Elk boek is 'ontroerend', 'aangrijpend', 'grensverleggend' en 'verbluffend'. De ene keer zijn dat de woorden van een krant of tijdschrift, de andere keer van schrijvers of bekende Nederlanders.


De blurbs uit recensies van kranten zijn altijd vol lof, misschien niet het eerste waarmee de critici normaliter worden geassocieerd. 'Een absolute hit... leest als een trein', staat bijvoorbeeld op het omslag van Een Keukenmeidenroman, het boek van de Amerikaanse schrijfster Kathryn Stockett. De quote is afkomstig uit de recensie van Hans Bouman, criticus van de Volkskrant. Hij schrijft dat het boek 'een absolute hit is bij leesclubs en in discussieprogramma's.' Maar wie het boek oppakt en omdraait, zal waarschijnlijk denken dat de krant Een keukenmeidenroman niet minder dan 'een absolute hit' vindt.


Lang van stof

Soms staan de lyrische kwalificaties niet letterlijk in de recensie. Over VSV, de nieuwe roman van Leon de Winter, zegt dagblad Trouw volgens de achterflap: 'Geestig en ontroerend. De Winter houdt de lezer soepeltjes in de ban.' Het is even zoeken in de daadwerkelijke tekst, want de quote blijkt samengesteld te zijn uit de volgende zinnen: 'Soms is hij erg lang van stof en valt hij in herhaling, maar de meeste tijd houdt hij je soepeltjes in de ban', 'Geestig is het zelfportret van De Winter zelf' en 'Wat rest zijn roerende scènes rondom Theo van Gogh.'


Dat er losjes wordt omgesprongen met boekenrecensies is niet nieuw. De criticus Tom van Deel vatte Ik ook van jou van Ronald Giphart ooit samen met 'Neuken en nog eens neuken.' Dat was, in de context van de recensie, allerminst positief bedoeld. De uitgever dacht daar anders over en plaatste de quote gretig op de achterflap.


Dit is wat Oscar van Gelderen, uitgever bij Lebowski, 'de kunst van het quoten' noemt. Als hij de achterflap van een boek leest, ziet hij al snel welke recensies ietwat losjes zijn overgenomen. Geen probleem, vindt Van Gelderen, het hoort bij de marketingtrucs van de uitgever. 'Je mag niet liegen, maar af en toe moet dat een beetje, door een quote iets bij te schaven. Iedereen doet het.'


Andere uitgevers zeggen er terughoudender in te zijn. 'We korten soms wat in, maar wat er op het omslag staat, moet wel in de recensie hebben gestaan', zegt Chris Herschdorfer, directeur-uitgever bij Ambo|Anthos. 'Als je je te veel vrijheid permitteert, komen mensen er toch wel achter.'


Criticus Arie Storm van Het Parool weet uit eigen ervaring dat die letterlijke tekst soms ook misleidend kan zijn. 'Ik schreef een keer dat ik een boek van Rascha Peper 'om te huilen' vond. De uitgever plaatste dat op het omslag, in de positieve betekenis.' Storm lag er niet wakker van, want: 'Mensen begrijpen wel dat een boek van Peper niet om te huilen zo mooi is.'


'Ik denk dat boekkopers verstandige mensen zijn', zegt Bouman, de criticus die vrij werd geciteerd bij Een Keukenmeidenroman. 'Ze nemen die quotes toch niet echt serieus. Op elk boek staan laaiend enthousiaste teksten.'


Daar denken de uitgevers anders over. De quotes zijn bedoeld om de weifelende boekenkoper over de streep te trekken. 'Mensen beslissen in twee of drie seconden of ze een boek oppakken en erin bladeren', zegt Herschdorfer van Ambo|Anthos. 'Met de quotes kun je in dat korte tijdsbestek prikkelen.'


Op het omslag hebben de critici de afgelopen jaren geduchte concurrentie gekregen van andere quote-leveranciers, zoals schrijvers of bekende Nederlanders. De uitgevers stappen over op bekende namen omdat, zo stellen zij, de autoriteit van traditionele media afneemt. Niet meer de kranten, maar bekende mensen gidsen Nederlanders bij de aankoop van een nieuw boek. Vanwege de malaise in het boekenvak krijgt een boek tegenwoordig bovendien veel minder tijd om zich te bewijzen. Voorheen kon een roman nog weleens maanden onder het stof liggen voordat deze een succes werd. Nu besluit een boekhandelaar al na een korte periode dat een weinig verkopend boek uit het schap moet.


Vanwege die korte bewijstijd moet een boek dus snel opvallen, en het middel daartoe is de blurb van een bekende Nederlander op het omslag. Het voorbeeld dat Van Gelderen graag aandraagt, is van de Amerikaanse schrijver David Sedaris. De auteur was al in diverse media geroemd, maar de verkoopcijfers bleven tegenvallen.


De uitgever besloot zelfverklaarde fans van Sedaris, onder wie Aaf Brandt Corstius, Sylvia Witteman en Paulien Cornelisse, te benaderen met de vraag of zij ambassadeur van hun held in Nederland wilden worden. Van Gelderen: 'Ze voelden zich niet verplicht om een quote te leveren, maar vonden het juist te gek om hiervoor gevraagd te worden. Ik heb hun een diner aangeboden met Sedaris. Daar waren zij dan weer blij mee.'


Dat het geven van een quote soms gepaard gaat met sociale druk, blijkt uit de blog die Jelle Brandt Corstius onlangs op zijn website plaatste. Onder de kop 'Jelle geeft geen blurbs' zet hij uiteen waarom hij, het wekt geen verbazing, niet meedoet aan de quote-cultuur. De meeste boeken die hij krijgt toegestuurd ('vaak romans die zich afspelen in Rusland'), zijn simpelweg niet goed. Tegen de verzoeken die hij krijgt van vrienden of vage bekenden kan hij moeilijker nee zeggen. Daarom besluit hij helemaal geen blurbs te geven, maar hij zal er ook geen vragen 'om niemand voor het blok te zetten'.


Opletten

Herman Koch is voortaan voorzichtiger met zijn quotes. Hij doet het alleen voor boeken die hij heel goed vindt of auteurs die hij goed kent - mits hij hun werk kan aanbevelen. 'Je moet ook nog opletten wat je schrijft', zegt hij. 'Voor je het weet, zeg je over ieder boek dingen als 'boeiend tot aan de laatste pagina' of 'het bewijs dat humor en spanning samengaan.' Ach, het is niet zijn favoriete bezigheid, verzucht hij, maar het hoort erbij. Nog steeds krijgt hij zeker twee keer per maand een verzoek. Vaak prijst de uitgever hem het boek aan als een 'Het Diner-achtig boek'.


'Daar word ik niet nieuwsgierig van', zegt Koch. 'Ik heb zelf al zo'n boek geschreven, dus hoef ik het niet meer te lezen.'


Met medewerking van Stephanie Knoors

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden