Reportage

Omringd door vijanden houdt Armenië iedereen te vriend

Het kleine Armenië is omgeven door vijanden. Aan de oostzijde ligt Azerbeidzjan, waar Armenië nog altijd mee in oorlog is, aan de westzijde Turkije, waar de relaties tijdens de honderdjarige herdenking van de Armeense genocide op een dieptepunt zijn. Gevangen tussen hamer en aambeeld probeert het kleine Kaukasusland goede relaties te onderhouden met zowel Rusland als het Westen.

Van links naar rechts: de Servische president Tomislav Nikolic, Franse president Francois Hollande, Cypriotische president Nicos Anastasiades, Russische president Putin en de Armeense leider van de Apostolische Kerk Catholicos Garegin II.Beeld AFP

In de Sovjettijd was dit een van de meest strenge grensovergangen. Een flinterdunne scheidslijn tussen twee machtsblokken. Alleen bij hoge uitzondering mochten personen en goederen hier passeren. Bij het einde van de Sovjet-Unie was de hoop dat de grenzen open zouden gaan, maar het tegenovergestelde gebeurde. De grens is dicht. En met het huidige Russische beleid lijkt de Turks-Armeense grens opnieuw de scheidslijn tussen twee machstblokken, de NAVO en de Russische invloedssfeer.

Voorbij het modderpad een gemilitariseerde zone met om de paar kilometer uitkijkposten, een stopbord, een aangeharkte grindlinie en prikkeldraad. In een van de elektriciteitsmasten een groot ooievaarsnest. Alleen de ooievaars vliegen over het nieuwe ijzeren gordijn.

In het niemandsland patrouilleren Russische grenswachten, het gevolg van een overeenkomst tussen Rusland en Armenië waarin niet alleen de grenscontrole, maar ook een grote militaire basis in het land in handen heeft. Het tekent de benarde geopolitieke situatie van het kleine Kaukasusland, gevangen tussen hamer en aambeeld.

Met Turkije zijn de relaties op een dieptepunt. Deze week wordt de Armeense genocide herdacht, de moord op naar schatting ruim een miljoen Armenen in het Ottomaanse rijk. Turkije voert een diplomatieke loopgravenoorlog door fel uit te halen naar landen die de Armeense genocide erkennen. Ambassadeurs worden teruggeroepen, het Europees Parlement wordt racistisch genoemd en zelfs Paus Franciscus werd beticht van het zaaien van haat.

Een protestmars in Istanbul tegen de Armeense genocide van honderd jaar geleden.Beeld ANP

Diplomatiek koorddansen

Met het steenrijke buurland Azerbeidzjan is Armenië nog altijd in oorlog over Nagorno-Karabach, een regio die begin jaren '90 met geweld op het buurland werd veroverd. Hoewel er af en toe door scherpschutters over en weer geschoten wordt ligt het conflict grotendeels stil. Toch zijn er zorgen; Azerbeidzjan heeft de defensie-uitgaven enorm opgeschroefd en krijgt uit Rusland wapens geleverd.

Bovendien, Armenië maakt zich kort deel uit van de Euraziatische douane-unie, het door Rusland aangestuurde economische blok van voormalige Sovjet-staten. Toch heeft Armenië goede relaties met Washington, heeft het een samenwerkingsverband met Brussel en zelfs een NAVO-vertegenwoordiger. Het arme Kaukasusland leverde 130 soldaten voor NAVO-troepen in Afghanistan en stuurde onlangs nog militairen naar Libanon ter ondersteuning van de interim vredesmacht.

'Het is diplomatiek koorddansen', legt de oud-minister van Buitenlandse Zaken en topdiplomaat Alexander Arzoemanjan uit. Hij was een van de weinigen die in het parlement tegen de douane-unie met Rusland stemde. 'We zijn nu twintig procent van onze export kwijt, en we zijn nog afhankelijker geworden van Rusland. Dat is kwalijk, maar misschien zit er voor ons niets anders op.' Ook op energiegebied is Armenië afhankelijk van de grote buur in het noorden. Gazprom heeft 80 procent van de markt in handen, andere spelers kunnen niet meer onderhandelen.

Armeniërs tijdens een protestbijeenkomst in Moskou.Beeld ANP

Iedereen te vriend houden

De herdenking van de Armeense genocide vandaag zorgde voor een opmerkelijk tafereel: De Franse president Hollande en de Russische president Poetin in innige omhelzing.

'Ik ga er vanuit dat onze president onder druk is gezet om dat verdrag met Rusland te tekenen. Net als Oekraïne hadden ook wij een verregaand politiek- en economisch verdrag met de Europese Unie in het verschiet, iets wat we daarna hebben moeten laten varen', vertelt Arzoemanjan. 'Aanvankelijk wilde niemand in Brussel meer met ons praten, ze noemden ons verraders. Maar nu is de situatie natuurlijk anders. Na de annexatie van de Krim en de oorlog in het oosten van Oekraïne weet men ook in Brussel dat voor ons een goede relatie met Rusland van levensbelang is.'

Wanneer je als land omgeven bent door vijanden moet je proberen iedereen te vriend te houden. Is het een strategie die misschien ook kan werken voor andere landen in Oost-Europa? Arzoemanjan: 'Een strategie kun je het niet echt noemen. We zijn nu opnieuw bezig met een verdrag met de Europese Unie, en met Rusland proberen we de verhoudingen zo te organiseren dat we net niet een satellietstaat worden. Het werkt. Tenminste, zolang het goed gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden