Ommezwaai GroenLinks brengt Oekraïnedeal dichterbij

De leden van GroenLinks schonken Mark Rutte dit weekend een zeer welkom cadeau. Ze droegen hun volksvertegenwoordigers op de oplossing van de premier voor het Oekraïneverdrag alsnog te steunen. Door die ommezwaai heeft Rutte nog maar twee extra stemmen in de Eerste Kamer nodig om toch zijn handtekening te kunnen zetten onder het verdrag dat in april werd weggestemd in een referendum.

Lijsttrekker Jesse Klaver tijdens het Groenlinkscongres. Beeld anp

Een nieuwe ontsnapping is daarmee binnen handbereik. VVD, PvdA, D66 en de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) toonden zich al eerder welwillend. Met dank aan de leden van GroenLinks is een meerderheid nu weer wat dichterbij gekomen. In een breed gesteunde motie constateerde het drukbezochte congres in Utrecht dat premier Rutte met zijn deal in Brussel 'recht heeft gedaan' aan de bezwaren van de nee-stemmers.

Zowel de Eerste als de Tweede Kamerfractie kregen opdracht vóór het verdrag te stemmen, hoewel partijleider Jesse Klaver het tegenovergestelde van plan was. 'Zo werkt democratie', zei Klaver berustend.

Het 'nee-is-nee-kamp' vertoont daarmee steeds meer scheuren. Vooral voor CDA-leider Sybrand Buma, die de uitslag van het referendum wil overnemen, is het nu nog moeilijker geworden de gelederen binnen zijn partij gesloten te houden. Net als de ChristenUnie en SGP vreest hij 'democratische schade' als opnieuw een referendum over de EU wordt genegeerd. De toezeggingen die Rutte in Brussel binnenhaalde deed hij al af als cosmetisch: 'We moeten niet de bevolking voor de gek gaan houden door nu net te doen alsof het verdrag wordt veranderd.'

Spaak in het wiel

Maar net als bij GroenLinks bestaat ook binnen het CDA weerzin om samen met partijen als SP en PVV en de actiegroep GeenPeil een spaak in het wiel van de EU te steken. Prominenten als Jaap de Hoop Scheffer wijzen erop dat het CDA altijd voor het verdrag met Oekraïne is geweest. Bovendien stemde een meerderheid van de CDA-kiezers tijdens het referendum 'ja'.

In de Eerste Kamerfractie van het CDA zitten verschillende senatoren die verknocht zijn aan het Europese project. Ex-EU-functionaris Ben Knapen, ex-werkgeverslobbyist Niek-Jan van Kesteren en de voormalige Europarlementariërs Ria Oomen en Marie Martens lijken natuurlijke bondgenoten voor Ruttes aanpak.

De CDA-Tweede Kamerfractie blijft intussen van plan 'nee' te stemmen. 'Ik heb een ruggengraat', schreef Kamerlid Pieter Omtzigt afgelopen week op Twitter. 'Soms zou het politieke leven gemakkelijker zijn zonder.' Buma dreigt zo met een verdeelde partij de verkiezingen in te gaan.

Sybrand Buma van het CDA zit in een spagaat. Beeld anp

Zelfs als Buma er toch in slaagt de CDA-senatoren te overtuigen van zijn gelijk, hoeft het associatieverdrag niet te sneuvelen. Rutte kan dan altijd nog proberen de ChristenUnie of SGP te verleiden tot een 'ja'. De senatoren van die partijen kunnen hem nu ook aan een meerderheid helpen, al vrezen partijleiders Gert-Jan Segers en Kees van der Staaij net als Buma dat het cynisme over de politiek verder zal toenemen als de EU toch 'doordendert'.

Rutte is al begonnen met een campagne om die stap te verantwoorden. De premier ging zaterdag in Zevenhuizen in gesprek met een deel van de VVD-achterban, waarvan een meerderheid 'nee' stemde bij het referendum. Ook met video's op Facebook en Twitter probeerde de premier begrip te kweken bij critici. Volgens Rutte moet Europa nu één front vormen tegen het assertieve Rusland. 'We moeten Poetin op dit moment geen cadeaus geven.'

Lang niet iedereen toonde zich overtuigd. Het aantal negatieve reacties op sociale media was zo groot dat het 'responsteam' van de liberalen er niet meer op reageerde.

De electorale gevolgen blijven ongewis, maar vooralsnog zijn het vooral de gevestigde partijen die worstelen met de nasleep van het referendum. Tussenstand: Klaver is teruggefloten door zijn leden, Buma worstelt met een verdeelde partij en Rutte moet alle zeilen bijzetten om zijn eigen achterban overtuigen.

Geert Wilders blijft zich ondertussen opwerpen als hoeder van het genegeerde 'volk'. Hij riep zijn kiezers dit weekend op 'de Nederland-hatende-elite op 15 maart te verpletteren'. De PVV-leider zal deze week waarschijnlijk weer een motie van afkeuring indienen tegen Rutte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden