Omgekeerde wereld in Macedonië

Macedonië kiest morgen een nieuw parlement - voor het eerst sinds de bijna-burgeroorlog van vorig jaar tussen het Macedonische leger en Albanese rebellen....

Van onze correspondent Olaf Tempelman

Het is als een surrealistische film. Over een afstand van kilometers zijn lantaarnpalen in Skopje om en om behangen: ofwel met het grijnzende hoofd van de Macedonische premier Ljubco Georgievski, ofwel met een Eiffeltoren-achtig bouwwerk. Wie de Macedonische hoofdstad binnenkomt, ziet Georgievski's grijns zodoende transformeren tot metalen palen.

Te midden van de titoïstische nieuwbouw in de binnenstad van Skopje, blijkt dit nog maar het begin van een heus affiche-bombardement. Ook in zijn tv-campagne voor de Macedonische parlementsverkiezingen van zondag doet Ljubco Georgievski of er slechts triomfen liggen achter hem en zijn nationalistisch-populistische VMRO.

Eerst komen archiefbeelden van de jonge Ljubco van tien jaar geleden; de magere, langharige nationalistische dichter strijdt voor een onafhankelijk Macedonië. Dan komt de Ljubco van nu, de gezette, goed gekapte staatsman. Het lijkt wel of het hier gaat om een succesvol politicus die een tevreden electoraat alleen nog formeel om een tweede mandaat hoeft te vragen.

Niets is minder waar. Vrijwel alle Macedonische commentatoren zijn het erover eens: veel slechter dan Ljubco Georgievski kun je het als politicus niet gedaan hebben. Zeker, hij had de internationale conjunctuur niet mee.

De Kosovo-crisis had voor Macedonië rampzalige gevolgen. Maar het is een feit dat Macedonië na vier jaar Georgievski als staatkundige eenheid door de internationale gemeenschap bijeen wordt gehouden, dat het zucht onder de gevolgen van een frauduleuze privatisering en dat een meerderheid van de bevolking werkloos is en snel verarmt.

De winkelcentra in Skopje staan leeg. Zoals in alle arme landen heeft de handel zich verplaatst naar de straat. Curieus genoeg is het meest aangeboden artikel op straat de wekker. Om te demonstreren dat die wekkers echt werken, staan ze de hele dag te piepen en te rinkelen. Het is alsof er collectief alarm wordt geslagen.

'Georgievski?' Ilinka, wekkerverkoopster, maakt een graaiend gebaar richting haar broekzakken. 'Maar de andere politici zijn hetzelfde. Allemaal stelen ze.'

Die andere politici. Macedonië is straatarm, maar voor grote affiches hebben ze allemaal geld. Zo is daar de 150 kilo wegende oud-titoïst en wijnkenner Vasil Tupokovski. Of de acteur Igor Dzambazov met zijn wapperende lange haar. Maar veruit de belangrijkste tegenstander van Georgievski is Branko Crvenkovski, leider van de oud-communistische SDSM.

Volgens de peilingen gaat de SDSM morgen twee tot drie keer zoveel stemmen halen als de VMRO. 'Er is maar één keuze', zegt Crvenkovski op zijn affiches. 'Macedonië met verstand!' 'Crvenkovski is inderdaad wat verstandiger dan Georgievski', zegt commentator Zoran Jatsjev. 'Maar vergeet niet dat ook hij als een echte Balkan-politicus geen echt intelligente mensen in zijn omgeving duldt.'

Toch zou Crvenkovski waarschijnlijk geen Leeuwen-verkiezingsbijeenkomsten laten verstoren, zegt Jatsjev. De Leeuwen: het zwaarbewapende privélegertje van Georgievski's ultranationalistische minister van Binnenlandse Zaken Boskovski. Bij een SDSM-bijeenkomst in Prilep veroorzaakten ze met schoten in de lucht veel narigheid. 'Die Leeuwen zijn een gevaar voor de volksgezondheid', zucht een SDSM-campagneleidster. 'Eerst werden ze gebruikt tegen de Albanezen, nu tegen ons. Altijd als er gedonder is, zijn er Leeuwen in het spel.'

De Leeuwen en de ultranationalistische retoriek van Boskovski zijn sprongen van een kat in het nauw, zegt de SDSM-campagneleidster. 'Het is curieus', zegt ze. 'Georgievski en VMRO hebben de situatie met de Albanezen uit de hand laten lopen. En nu beschuldigen ze ons ervan dat we pro-Albanees zijn. '

De omgekeerde wereld. Beschuldigt Georgievski zijn tegenstanders ervan op de hand te zijn van de Albanese minderheid, Arben Xhaferi, de tot nu toe machtigste politicus van die Albanese minderheid, die vier jaar met Georgievski regeerde, beschuldigt zijn Albanese tegenstanders te veel concessies te willen doen aan de Macedoniërs.

In het overwegend door Albanezen bevolkte westen van Macedonië is een totaal andere verkiezingsstrijd aan de gang. De kolossale hoofden van Georgievski en Crvenkovski zijn hier uit het landschap verdwenen. Op de lippen van de Albanese mannen die met hun witte hoofddeksels de koffiehuizen in Tetovo bevolken, ligt de naam van één man: Ali Ahmeti.

Ahmeti is de oud-opperbevelhebber van de Macedonische tak van het UCK, dat vorig jaar met een gewapende opstand meer minderheidsrechten voor de Albanezen wist af te dwingen. Thans is hij politicus. Volgens de peilingen streeft Ahmeti's Unie voor Democratische Integratie (BDI) in west-Macedonië af op een monsteroverwinning.

De enorme populariteit van Ahmeti heeft tot paniek geleid bij de PDSh van de tot dusver tamelijk omnipotente Albanese leider Xhaferi. Krampachtig probeert de PDSh Ahmeti de nationalistische wind uit de zeilen te nemen. Voormalig UCK-commandanten hebben in de partij prominente posities gekregen. Zij mogen vertellen dat Ahmeti sinds het neerleggen van de wapens 'heel soft' is geworden. Maar veel Albanezen zijn net zo op Xhaferi afgeknapt als de Macedoniërs op Georgievski.

Refi, ober in een koffiehuis: 'Xhaferi heeft vier jaar lang samen met Georgievski de staatskassen leeggeroofd, en ondertussen niets voor zijn bevolking gedaan. Het is dankzij Ahmeti dat er eindelijk iets is gebeurd.' Ferrit, bezoeker van het koffiehuis: 'Ahmeti is de eerste eerlijke politicus hier, de enige die echt iets durft.'

Ljubco Georgievski probeert het ook nog met goddelijke bijstand. Op de Vodno-Heuvel boven Skopje onthulde de premier een gigantisch verlicht metalen kruis. Als een symbool van eeuwig durende suprematie van de christelijke Macedoniërs over de islamitische Albanezen torent het boven de stad uit. In zijn campagne spot pinkt hij een traantje bij het kruis weg. 'Een belediging voor andersdenkenden en een toppunt van wansmaak', zegt commentator Jatsjev. Maar wie het kruis gezien heeft, weet ineens ook wat dat Eiffeltoren-achtige bouwwerk op de affiches is.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden