'Omgangsbemiddeling moet in wet'

Rechters zouden gescheiden ouders die geen afspraken kunnen maken over de omgang met de kinderen, ambtshalve naar een bemiddelaar moeten kunnen verwijzen....

Van onze verslaggeefster Mirjam Schöttelndreier

Samen met B. Chin-A-Fat evalueerde Steketee experimenten met bemiddeling bij echtscheiding en omgang. Staatssecretaris Kalsbeek van Justitie stuurde het onderzoek Bemiddeling in uitvoering onlangs naar de Tweede Kamer.

Het ontbreken van een regeling kan lijden tot veel verdriet bij vooral gescheiden vaders en hun kinderen. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende dat in 2000 ruim 33 duizend kinderen geconfronteerd werden met een scheiding. Van deze groep bleef 80 procent bij de moeder wonen. Een kwart van hen verloor na de scheiding elk contact met de vader.

'Het moet afgelopen zijn dat moeders een omgangsregeling die is opgelegd door de rechter, aan hun laars kunnen lappen', zegt I. Smit, lid van het actiecomité Stop Omgangsonrecht. Smit voerde met anderen actie. Dat leidde begin dit jaar tot een PvdA-conferentie voor Kamerleden. 'Overigens zijn het niet alleen vaders die hun kinderen niet meer zien, ook moeders kan dit lot treffen.'

Steketee, werkzaam bij het Verwey-Jonker Instituut, en VU-juriste Chin-A-Fat volgden bijna driehonderd paren die bij de rechter kwamen uit onvrede over het slecht of niet nakomen van een omgangsregeling. Bijna tweederde van de stellen bleek uiteindelijk tevreden met de bemiddeling, bijna de helft ook over de daaruit voortgekomen afspraken.

Steketee: 'Sommige mensen waren teleurgesteld dat er ook bij bemiddeling geen sancties zijn voor onwillige ouders.' Toch is ze overwegend positief. 'Juist omdat in de bemiddeling de afspraken door de ouders zelf gemaakt zijn, houden ze zich beter aan de omgangsregeling dan wanneer deze is opgelegd. In twee van de drie bemiddelingen kwamen ouders tot overeenstemming.'

Smit, adviseur van van het platform cliëntenorganisaties SCJF, vindt het ernstig dat door de 'achterhaalde' rechtsgang zoveel kinderen de dupe zijn van ruziënde ouders. En dat terwijl de Europese wetgeving allang heeft bepaald dat kinderen en hun ouders recht hebben op een gezinsleven, ook na de scheiding. In de Nederlandse wet is sinds 1998 bepaald dat ouders na een scheiding officieel beiden voogd zijn en gezamenlijk gezag dragen.

Het effect van de wetgeving op de praktijk van het familierecht lijkt echter klein. Rechters leggen een onwillige ouder, vaak de moeder, een omgangsregeling op die vervolgens niet wordt nageleefd. Niet zelden schakelt de rechter dan de Raad voor de Kinderbescherming in. Die onderzoekt de gezinssituatie en brengt een advies uit. Smit: 'De conclusie is vaak dat moeder er niet of nog niet tegen kan en dat het fundamentele recht van vader en kind om elkaar te zien, in de ijskast moet. De raad zou moeten ophouden met dit soort adviezen, kinderen hebben recht op beide ouders. Alleen in uitzonderlijke gevallen, die onder de strafwet vallen, waarbij het kind gevaar loopt, moet er een onderzoek komen. In alle andere gevallen niet.'

Of de ouders lang of kort geleden waren gescheiden, maakt niet zoveel uit voor de problemen met de omgang, ontdekten Steketee en Chin-A-Fat. Steketee: 'Belangrijker is hoe de emoties tussen ouders liggen, hoe diep het scheidingstrauma zit en of zij elkaar vertrouwen als opvoeder of niet.'

Volgens Smit loopt de rechtspraak achter bij de emancipatie van de man, die vaker dan vroeger zorgtaken vervult, maar de kinderen toch vaak aan moeder ziet toegewezen. Daardoor heeft zij vaak macht over de omgang. Steketee: 'Moeders hebben vaker de kinderen. Maar de onmacht bleek dikwijls precies zo gevoeld te worden bij moeder als vader de kinderen had. Het is niet de sekse, maar de situatie die leidt tot gevoelens van onmacht. Het is wel duidelijk dat na echtscheiding de emotionele ongelijkheid zwaarder telt dan de economische ongelijkheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden