Bellen metJenne Jan Holtland

‘Omdat artsen bang zijn om te praten, hoor je in Hongarije weinig over de situatie in ziekenhuizen’

Coronacrisis of niet, correspondent Jenne Jan Holtland (30) mag in Boedapest nog gewoon naar de kapper of een bruiloft. Toch blijven ook de Hongaren het liefst binnen. Oost-Europa heeft nog niet veel doden, maar de landen weten: de grote klap moet nog komen. 

Militaire politieagenten patrouilleren door de straten van Boedapest.Beeld EPA

Vlak voor de coronacrisis uitbrak in Europa, in februari, verhuisde je na drie jaar Warschau naar Boedapest. Waar had je nu beter kunnen zitten?

‘Voor beide valt wel iets te zeggen, al zijn de maatregelen in Polen strenger. Hier in Boedapest kon je tot vorige week nog tot 3 uur ’s middags in het café zitten. Dat heb ik één keer gedaan, toen was ik de enige bezoeker. Vorige week vrijdag besloot de regering van premier Viktor Orbán de maatregelen op te voeren. Het is een soort halve lockdown. Je moet 1,5 meter afstand houden, wie zich daar niet aan houdt kan een boete krijgen.

‘Maar tot mijn verbazing is er een lange lijst uitzonderingen waarbij het is toegestaan naar buiten te gaan. Behalve voor werk en boodschappen, mag je bijvoorbeeld naar de kapper, de manicure, de kinderopvang, een bruiloft, een begrafenis of naar de garage om je auto te repareren. Vrij veel dus. De regering wil de economie niet laten klappen. Toch zie je dat de bevolking zoveel mogelijk binnenblijft uit angst voor het virus.’

Je hoort hier weinig over de Oost-Europese landen. De berichten zijn ook niet zo onheilspellend. Polen (38 miljoen inwoners) heeft slechts 43 doden en Hongarije (10 miljoen inwoners) telt er maar 20. 

‘Het ergste moet nog komen. De uitbraak is hier later begonnen, ze lopen weken achter op Nederland. De Hongaarse regering verwacht de piek rond juni en juli. Als het virus hier uitbreekt, kan het dramatische gevolgen hebben. De Hongaarse gezondheidszorg is een van de slechtste in Europa. Het is niet wat je mag verwachten van een EU-lid.

‘Artsen verdienen hier weinig en trekken naar Duitsland. Ook is er veel corruptie: het is normaal om een dokter wat smeergeld toe te stoppen. Kritische artsen waarschuwen dat ze een coronacrisis niet aankunnen. De artsenvereniging meldde weken geleden al een gebrek aan beschermingsmiddelen. Maar de regering betichtte de vereniging van chantage en verkeert er nu min of meer op voet van oorlog mee. Omdat artsen bang zijn om te praten, hoor je weinig over de huidige situatie in ziekenhuizen. We weten niet hoe dit afloopt als het straks echt erg wordt.’

Zijn ze in Oost-Europa niet veel te laat begonnen met het nemen van maatregelen om het virus te bestrijden?

‘Dat denk ik niet. Tsjechië besloot als een van de eerste EU-landen tot een lockdown. Ook Polen nam in een vroeg stadium maatregelen. Polen die uit het buitenland terugkeerden moesten verplicht twee weken in quarantaine. Een app, uitgerust met gezichtsherkenning en geolocatie, controleert of ze wel thuis zijn. Wie niet binnen twintig minuten op een berichtje reageert, kan de politie voor de deur verwachten.

‘Hongarije handelde snel door de grenzen te sluiten. Maar toen waren de eerste besmettingen er al, onder andere via Iraanse uitwisselingsstudenten en Hongaren die terugkeerden van vakantie in Italië of Oostenrijk. De link met Iran was een cadeau voor de autoritaire Orbán die niets moet hebben van migranten. Hij gebruikte dit om opnieuw te benadrukken waartoe migratie in zijn ogen leidt. Migratie en corona werden door hem en zijn partij in één adem genoemd. 

‘Het is moeilijk te zeggen wat de bevolking hiervan vindt. Door de coronamaatregelen zijn partijbijeenkomsten niet mogelijk. Volgens peilingen staat een meerderheid van de bevolking nog achter Orbán. Door een noodwet kan hij nu per decreet regeren. De oppositie wilde de noodtoestand best verlengen, maar niet onbeperkt. Orbán wilde echter géén tijdslimiet invoeren en zette zo de oppositie buitenspel.’ 

In Polen dreigt een vreemde situatie. De regering wil de presidentsverkiezingen op 10 mei gewoon laten doorgaan. Stemmen midden in een virusuitbraak?

‘Ja, als het aan president Andrzej Duda en zijn partij ligt wel. Duda doet het goed in de peilingen, hij is populair. De regering wil via een wetsvoorstel stemmen per post mogelijk maken. Hierop is veel kritiek, omdat het tot een ongelijke strijd leidt. De oppositiekandidaten hebben hun campagne stilgelegd vanwege de coronacrisis terwijl Duda, als president, gewoon kan doorgaan met het werven van stemmen. Hij bezoekt ziekenhuizen en is voortdurend op tv. 

‘De regeringspartij ziet Duda als de kip met het gouden ei. Volgens sommige peilingen zou hij in de eerste ronde meer dan 50 procent van de stemmen halen. Je ziet nu dat de burgemeesters van verschillende steden, in Wroclaw bijvoorbeeld, zeggen dat er in hun stad niet zal worden gestemd. De regering kondigde gelijk strafmaatregelen aan.’

Merk je ongerustheid over de economische gevolgen van de coronacrisis?

‘Die gevolgen zijn hier in Hongarije al merkbaar. Duizenden werknemers in de auto-industrie staan tijdelijk op straat. Ik sprak laatst mensen in het tiende district van Boedapest, die verdienen soms 350 euro per maand. Ze zeiden: quarantaine is iets voor de rijken. Orbán weet heel goed dat een economische crisis dreigt. Hij probeert de aandacht af te leiden. 

‘Deze week kwam zijn kabinet uit het niets met een wetsvoorstel dat het leven voor transgenders onmogelijk zal maken. Het idee is dat het paspoort straks niet ‘geslacht’ vermeldt, maar ‘geslacht bij geboorte’. Als transgender kun je straks niet je geslachtsverandering registreren. Orbán wil op die manier voorkomen dat de gesprekken gaan over de staat van de ziekenhuizen of de economie.’

Als kritische journalist in Hongarije ben je al snel een ‘corona-collaborateur’

Een wetsvoorstel van Viktor Orbáns regering baart Hongaarse journalisten veel zorgen. ‘Paniek zaaien’ met ‘onwaarheden’ over de coronapandemie kan tot vijf jaar cel leiden. ‘Er kan een sfeer ontstaan waarbij het publiek zich tegen ons keert.’ Lees onze reportage.

Terwijl Noord en Zuid verhit debatteren, komt de echte aanslag op de Europese ziel uit Hongarije

Hongarije is officieel een land geworden dat niet aan de toetredingscriteria voldoet voor de club waar het lid van is, schrijft columnist Sheila Sitalsing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden