Ombudsvrouw: Wilders blijkt het vaakst in de koppen te staan

Worden sommige partijen door de krant bevoorrecht? Vaak zijn er legitieme redenen, maar Wilders mag 'een onsje minder'.

Geert Wilders in de Tweede Kamer. Beeld anp

Was er ineens reuring rond de PvdA, al was het niet het soort aandacht dat de partij wenste. Zaterdag onthulde deze krant samen met het Dagblad van het Noorden dat Jacques Tichelaar, commissaris van de koning in Drenthe van PvdA-huize, zich heeft bemoeid met een ontwerpopdracht voor zijn schoonzus. In de krant ontkende hij nog, enkele dagen later gaf hij toe dat hij haar wel naar voren had geschoven. Woensdag trad hij af.

Sterk staaltje onderzoeksjournalistiek, dat in de kern om bestuurlijke integriteit draait. Een bijzondere samenwerking ook, waarbij een journalist van een regionale en van een landelijke krant hun krachten bundelden. Een prachtrecept, dat smaakt naar meer. Enkele lezers plaatsten echter vraagtekens bij de timing. Was zo'n verhaal midden in verkiezingstijd geen doorgestoken kaart?

'Er was geen enkel politiek motief', zegt de verslaggever. Aan het verhaal is maanden gewerkt, onder andere met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur dat op 16 februari documenten opleverde. Het proces raakte in een stroomverstelling toen Tichelaar op 22 februari werd getipt over het spitwerk van de journalisten. Daarop hebben de kranten gehandeld volgens een aloude journalistieke vuistregel: als een primeur klaar is om te publiceren, moet je publiceren.

De voorpagina van de Volkskrant van 2 maart 2017.

De timing had niets te maken met een aanval op de PvdA, zoals sommigen bevroedden. Lezers die in de krant nog altijd het partijblad van de rode haan menen te herkennen, zijn wellicht op andere gedachten gebracht. Het laat zien dat klachten over de aandacht voor politieke partijen en hun lijsttrekkers uit alle windrichtingen komt. Dikwijls lijken ze ontsproten aan de eigen politieke voorkeur of verwachting. De oogst van afgelopen weken: de redactie zou Klaver geen eerlijke kans gunnen, Rutte met fluwelen handschoenen aanpakken, Buma lelijk fotograferen en Pechtold en Roemer negeren. En Wilders? Die krijgt veel te veel aandacht - die klacht is genoegzaam bekend.

Om iets meer vat te krijgen op de beweringen, heb ik alle kranten in de maand februari doorgenomen op binnenlandse politiek, zowel de nieuwspagina's als Opinie & Debat. Behalve Vonk zijn de katernen buiten beschouwing gelaten. Het onderzoekje is natuurlijk niet representatief, maar het zegt wel iets - 28 dagen midden in campagnetijd.

Zo levert het turven van lijsttrekkers en partijen in koppen, tussenkoppen en intro's een interessante 'top-5' op. Bij de partijleiders is Wilders met een score van 31 koploper, gevolgd door Rutte (23), Klaver (8), Asscher en Pechtold (beiden 7) en Buma en Krol (5). De partijen wijken iets af: PVV (21), PvdA (14), VVD (9), GroenLinks (6), CDA en Denk (5).

Lezers die klagen over te veel Wilders hebben dus een punt als je sec naar koppen en intro's kijkt. Tegelijk zegt het niet zoveel. De meeste verhalen hadden een relevante journalistieke aanleiding. Wilders was afgelopen maand herhaaldelijk in het nieuws vanwege het afzeggen van verkiezingsdebatten en een lek in zijn beveiliging. Bovendien voert de PVV samen met de VVD al een jaar de peilingen aan en houdt de vraag of de partij op 15 maart de grootste wordt veel kiezers bezig.

De internationale ontwikkelingen - Brexit, Trump, Le Pen - hebben de journalistiek aandacht voor de PVV en zijn aanhangers verscherpt. Wat is de aantrekkingskracht van rechts-populisme? Wat beweegt de aanhang? De krant bracht verschillende verhalen over PVV-stemmers, onder wie hoogopgeleide PVV'ers.

Dit zijn belangrijke verhalen - tot zover is de hoge koppen- en introscore van Wilders legitiem. Er is ook een grijzer gebied. Neem de kop 'Zonder Rutte en Wilders is links druk met zichzelf', over het RTL-verkiezingsdebat. Deze was op zich best te verdedigen, want de schaduw van 'de grote twee' was nadrukkelijk present. Maar het gebeurt vaker, zo blijkt bijvoorbeeld uit dit intro van 14 februari: 'Voor de achtervolgers van Rutte en Wilders begint de tijd te dringen (...).'

Het duo duikt regelmatig op, wat het idee van een tweestrijd versterkt - tot grote irritatie van menige lezer. De redactie is zich ervan bewust dat bepaalde partijen door nieuwsontwikkelingen de boventoon voeren en heeft een aantal formats bedacht om alle partijen - ook de kleintjes - voor het voetlicht te brengen. Zo worden alle programma's van partijen die in 2012 zetels haalden in even grote stukken geanalyseerd en worden partijprogramma's op belangrijke thema's vergeleken. Daarnaast worden alle lijsttrekkers van partijen (of afsplitsingen) die nu al met minstens twee zetels in de Kamer zitten, geïnterviewd met deels dezelfde vragen (alleen Wilders en Kuzu wilden niet meewerken).

Toch prijkte ook bij deze vraaggesprekken de PVV op de pagina's. 'Ik zou ook aan Geert Wilders mijn huis uitleveren', luidde de kop bij het interview met Marianne Thieme. Misleidend en aandachttrekkerij, aldus een briefschrijver, want de kop vond nauwelijks weerslag in het gesprek. De kop boven het lijsttrekkersinterview met Jesse Klaver: 'PVV-stemmers zijn eigenlijk nog steeds linkse kiezers'.

Per geval heeft een eindredacteur misschien plausibele redenen, maar in de optelsom is het veel. Daarbij gaat het vooral om de presentatie en de nadrukkelijke vermelding van met name Wilders in koppen en intro's bij verhalen waarin hij niet de hoofdrol speelt. Daar mag het 'Een onsje minder Wilders, graag', zoals de kop boven een interview met een politicoloog luidde (wat zodoende bijdroeg aan de hoge koppenscore voor Wilders, net als deze rubriek dat nu doet).

Aandacht is uiteraard niet per se positief, daar kunnen de PvdA (Tichelaar), Denk (trollen) en Krol (AOW) over meepraten. Wilders en zijn partij zijn het vaakst onderwerp van kritische columns, commentaren en opiniestukken (17), waaronder ook algemenere stukken over bijvoorbeeld populisme. Rutte en de VVD volgen (7). De meeste opiniestukken over de verkiezingen zijn algemener (tegen de 30). Verreweg de meeste geplaatste lezersbrieven over de verkiezingen (51) waren negatief over Wilders (18) en Rutte (15).

Verscheidene lezers verzetten zich tegen de tweestrijd en de fixatie van 'de media' op verkiezingsspektakel. Daarom viel de kop 'Het verkiezingsdebat dat niemand zich zal heugen' op dinsdag bij een enkeling verkeerd. Te gericht op het spel in plaats van op de inhoud. Indirect, schreef een lezer, ligt er de suggestie in besloten dat 'een debat zonder die twee niets waard is'. Zelfs zonder naamsvermelding zijn de afwezigen in koppen aanwezig.

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak. Reageren? ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden