Ombudsman uit harde kritiek op selectie van vertalers door Justitie Tolken bij asielprocedures deugen vaak niet

Tolken die worden ingeschakeld bij asielprocedures doen vaak meer dan simpelweg vertalen. Vaak zijn ze partijdig onbetrouwbaar en ondeskundig. Het ministerie van Justitie schiet ernstig tekort bij de selectie, instructie en controle van deze tolken....

FRANK VAN ZIJL

Van onze verslaggever

Frank van Zijl

DEN HAAG

Tot deze harde conclusie komt de Nationale Ombudsman in een rapport over de werkwijze van tolken in de asielcentra. Volgens Ombudsman mr M. Oosting heeft de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van Justitie zich in een aantal zaken 'onbehoorlijk' gedragen. Hij acht de minister van Justitie daarvoor direct verantwoordelijk.

Het onderzoek werd in gang gezet na klachten van de Nieuwegeinse advocaat mr P. Bogaers. Deze advocaat, die regelmatig rechtsbijstand verleent aan asielzoekers, meldt uit de praktijk gevallen van tolken die asielzoekers onder druk zetten en gesprekken in de door hun gewenste richting sturen. Verder zou het voorkomen dat ze zich opstellen als opsporingsambtenaren of als agenten van een geheime dienst, dat ze valse informatie verstrekken en asielzoekers bedreigen. Veel van de klachten worden onderschreven door VluchtelingenWerk Nederland (VVN).

Bogaers overlegde de Ombudsman vele brieven, waaronder die van asielzoeker 'K'. 'Bij mijn eerste interview op Schiphol had ik als tolk dhr. X. Vóór het officiële interview begon zat ik even met hem te praten en bleek dat hij een dusdanige politieke mening had dat hij mij wel eens als een potentiële ''vijand'' zou kunnen beschouwen.'

Naar aanleiding van deze zaak stelde VluchtelingenWerk: 'K. was zeer verontwaardigd over de gang van zaken bij zijn nader gehoor. Dit gold vooral de rol van de tolk. Deze was vaak meer de vragensteller dan de contactambtenaar en op een manier dat hij, zoals K. het uitdrukte, meer leek op een medewerker van de Syrische inlichtingendienst dan op een tolk.' Een andere asielzoeker herkende zijn tolk als iemand die op Utrecht CS qat verkoopt aan Somalische vluchtelingen.

Justitie erkent veel van de manco's. Tegelijkertijd wordt er in correspondentie met de Ombudsman op gewezen dat de werving van tolken een probleem vormt, gezien de toename van de stroom asielzoekers in de afgelopen jaren. De IND werkt inmiddels met meer dan zeshonderd tolken die in ten minste 25 talen vertalen.

Advocaat Bogaers stelt dat gebrek aan selectie ertoe heeft geleid dat Justitie lieden naar binnen heeft gehaald, die keer op keer blijk geven van loyaliteiten aan machten elders. 'Het gaat deze tolken niet om waarheidsvinding, maar om moedwillige waarheidsverdraaiing.'

Niet bekend

Ook de medewerkers van VVN klagen steen en been. Bij een streng gelovige moslim zou Justitie een 'uitdagend geklede' vrouwelijke tolk hebben ingezet, die tijdens het nader gehoor voortdurend 'haar neus poeierde en haar lippen stifte'. Bij enkele opvangcentra heeft VluchtelingenWerk klachten ingediend, maar de reacties van het ministerie daarop zijn weinig bevredigend, aldus VVN.

In het rapport wordt niet duidelijk om hoeveel mislukte tolken het gaat. De ene medewerker van VluchtelingenWerk schat dat 10 procent van de tolken niet deugt, een ander voert dat percentage op tot circa 50 procent.

Gezien de grote persoonlijke belangen die voor een asielzoeker op het spel staan, moet Justitie de kwaliteit van de tolken waarborgen, stelt de Ombudsman. Hij onderschrijft de conclusie dat het bij de IND ontbreekt aan deugdelijke selectie voor tolken. Soms worden ze gewoon van straat geplukt omdat ze de taal spreken die Justitie op dat moment nodig heeft. Tolken worden niet of nauwelijks gerecruteerd: de meesten melden zich zelf aan.

Vervolgens worden aan hen geen opleidingseisen gesteld. Weliswaar doet Justitie onderzoek naar het politieke en criminele verleden, maar dit strekt zich niet uit tot activiteiten in het buitenland. 'Regelmatig komt het voor dat asielzoekers een dialect spreken dat door de tolk niet wordt verstaan. Ook zijn er voorbeelden van asielzoekers die worden geconfronteerd met een tolk van een voor hen vijandige bevolkings- of geloofsgroep, of clan.'

In een reactie stelt Justitie dat de problemen op het ministerie 'bekend' zijn. Eind vorig jaar is daarom een gedragscode ontworpen. Daarin wordt de kwaliteit van de inzet van tolken en het gedrag van contactambtenaren gewaarborgd, aldus Justitie.

Sinds vorig jaar worden bijeenkomsten gehouden waar tolken op hun plichten worden gewezen. Het is de bedoeling dat die jaarlijks worden herhaald. Volgens Justitie sluiten deze maatregelen naadloos aan bij de verlangens van de Nationale Ombudsman. Het ministerie kondigt aan dat korte termijn overleg wordt gevoerd met het ministerie van VWS over de toekomstige werving en selectie van tolken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden