Ombudsman onderzoekt 'gijzeling van wanbetalers'

Wie zijn verkeersboetes niet betaalt, belandt mogelijk achter de tralies. Wie kan aantonen niet genoeg geld te hebben om het openstaande bedrag te voldoen, wordt gevrijwaard. Maar dat onderscheid wordt vaak niet gemaakt. De Nationale ombudsman is een onderzoek begonnen.

Een verkeersboete onder een ruitenwisser. Beeld ANP / Lex van Lieshout

Op een zondag in december werd Joël Wijnhoff van zijn bed gelicht en naar de penitentiaire inrichting De Berg in Arnhem gebracht. Vijf jaar eerder had hij een scooter gekocht. Omdat hij die niet had verzekerd en niet APK had laten keuren, kreeg hij een boete van330euro.

Jarenlang negeerde hij de aanmaningen. Toen Wijnhoff de boete steeds hoger zag oplopen, maakte hij de brieven niet meer open. Hij moest uiteindelijk in totaal 8.235 euro betalen. Wijnhoff werd in gijzeling genomen. Dat is een dwangmaatregel die wanbetalers ertoe moet bewegen alsnog te betalen.

Zijn advocaat kreeg hem drie weken geleden na een kort geding vrij. Volgens haar had Wijnhoff helemaal niet vast mogen zitten, omdat hij te weinig geld had om de boete te betalen. Gijzeling mag alleen als blijkt dat de boetes onbetaald blijven uit onwil. Als het geld er niet is, heeft een dwangmaatregel geen zin.

Wijnhoff is niet de enige die onterecht is opgesloten. In de maand dat hij in De Berg zat, zag hij iedere dag een groepje wanbetalers binnenkomen. Twee of drie ringen van de koepel worden gebruikt om wanbetalers op te sluiten. De Berg is niet het enige Huis van Bewaring waar dit gebeurt.

Onterechte gijzelingen

Bij Kamerleden zijn veel gevallen van onterechte gijzelingen bekend. Het gros van de mensen dat wegens boetes wordt opgesloten, kan volgens SP-kamerlid Nine Kooiman niet betalen. PvdA-kamerlid Jeroen Recourt zegt dat tientallen wanbetalers zich bij hem hebben gemeld omdat ze onterecht vast hebben gezeten. Kooiman en Recourt hebben staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie) al diverse keren om uitleg gevraagd.

Rechters besluiten een wanbetaler in gijzeling te nemen op verzoek van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) via het Openbaar Ministerie. Rechters zeggen 95 procent van de verzoeken af te wijzen omdat het CJIB en het Openbaar Ministerie hun dossiers niet op orde hebben. Vaak is niet goed onderbouwd of de wanbetaler wel genoeg geld heeft om de boete te betalen.

Verklaringen van deurwaarders

Volgens de Raad voor de Rechtspraak werden de rechters in 2012 nog 70 duizend zaken voorgelegd. In 2013 waren dit er veel meer: 162 duizend. In 2014 waren het er 130 duizend. Per jaar zijn er dan nog enkele duizenden gevallen waarin de rechter toch instemt met gijzeling.

Volgens advocaat Vincent Besters uit Amsterdam zitten er in de dossiers vaak verklaringen van deurwaarders. Daarin staat dat ze te weinig geld en inkomsten hebben gevonden en de wanbetaler dus ook niet kan betalen. Rechters laten die verklaringen niet meewegen, aldus Besters. Hij vraagt zich af of door gijzeling dit geld wel wordt gevonden.

'De rechters zijn kritisch, maar het mag nog kritischer', vindt PvdA-Kamerlid Recourt. Hij zegt dat de rechters in hun eigen onderzoek nooit zullen toegeven dat ze fouten maken en hoopt dat het onderzoek van de Nationale ombudsman duidelijkheid zal bieden.

Boete blijft staan

De Nationale ombudsman wil dat in een vroeger stadium van de procedure duidelijk wordt of iemand niet wil of niet kan betalen. 'Gijzeling leidt niet tot de gewenste betaling, het ontwricht het dagelijkse bestaan van de wanbetaler en de maatschappelijke kosten zijn hoog.' De boete is met een verblijf in de cel ook niet voldaan, die blijft gewoon staan.

Net als veel schuldenaren kwam Wijnhoff niet op de zitting en bij verstek stemde de rechter in met het verzoek hem in gijzeling te nemen. Wijnhoff zegt dat hij de oproep niet heeft gezien. Hij was vaak verhuisd, dus zag hij geen brieven meer. Hij leest nauwelijks kranten, een advertentie in het Algemeen Dagblad waarin hij werd gevraagd op de zitting te verschijnen, heeft hem daarom niet bereikt. 'Ik heb mezelf goed gestruisvogeld', zegt Wijnhoff.

Onvoldoende kansen

In het televisieprogramma Radar riep Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, mensen met openstaande boetes op zich kenbaar te maken bij de rechter en informatie te geven over hun financiële situatie. Volgens advocaat Michaël Dol uit Leeuwarden haalt dat weinig uit. Hij heeft veel met gijzelingszaken van het CJIB te maken gehad en ziet dat de vraag of iemand de schulden wel kan betalen door rechters vaak helemaal niet wordt gesteld.

Volgens Kooiman krijgen wanbetalers onvoldoende kansen om boetes te voldoen op afbetaling. Daardoor wordt de eerste boete niet betaald en loopt het bedrag al snel op door aanmaningen en dwangsommen.

Betalingsregelingen

Betalingsregelingen bestaan voor verkeersboetes alleen in uitzonderlijke gevallen. Staatssecretaris Teeven zegt dit jaar nog met een wetswijziging te komen om de mogelijkheden uit te breiden. In de nieuwe wet wordt het mogelijk bedragen vanaf 225 euro te betalen in termijnen. Maar ook dan blijft een groot deel van het probleem bestaan, denkt Kooiman. 'Mensen met een bijstandsuitkering van 960 euro kunnen zo'n bedrag niet betalen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden