Ombudsman: 'Mishandelde vrouwen dieper in problemen door rompslomp bij opvang'

De opvang van mishandelde vrouwen door hulpinstanties verslechtert in veel gevallen de financiële situatie van de toch al kwetsbare vrouwen. Vrouwen die voor steun en bescherming aankloppen bij bijvoorbeeld een Blijf-van-mijn-lijfhuis raken verstrikt in een 'administratieve werkelijkheid', schrijft de Nationale Ombudsman in een vandaag verschenen rapport. Schulden stapelen zich op, hulp blijft achter en het duurt langer dan nodig voordat vrouwen zichzelf weer kunnen redden. Ombudsman Reinier van Zutphen: 'Formaliteiten maken een nieuwe start onnodig moeilijk.'

Een vrouw in een Blijf-van-mijn-lijfhuis. Beeld HH

Dat een en ander mis gaat, ligt niet persé aan de opvanghuizen zelf. Vooral de regelgeving rondom de bijstand, allerhande toeslagen en de hulpverlening van kinderen werpen dusdanige barrières op, dat vrouwen lang verstoken blijven van hulp en inkomen. Bij aankomst in de opvang kampen vrouwen vaak al met schulden; meestal hebben zij noodgedwongen hun baan opgezegd. Omdat hun vaste lasten vaak doorlopen en zij daarbovenop een eigen bijdrage moeten betalen aan de opvang, raken zij dieper in de financiële malaise.

Geen adres, dan ook geen hulp

Omdat veel vrouwen onderduiken voor een gewelddadige partner, willen of kunnen zij hun adres niet prijsgeven aan instanties. Maar zonder adres kan iemand lastig bijstand aanvragen. Ook aanvragen voor een zorgtoeslag of kindgebonden budget lopen vast, omdat het inkomen van de partner - met wie slachtoffers vaak nog getrouwd zijn - wordt meegewogen. Vanwege de schulden die daarbij gepaard gaan, kan iemand geen sociale woning krijgen, waardoor vrouwen langer afhankelijk zijn van hulp en terugkeer naar de samenleving lastiger wordt. 'Verschillende regels bijten elkaar. Die systeemwerkelijkheid blokkeert de hulp aan de vrouwen', zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen.

Waar schrok u het meest van?

'In de eerste plaats was ik enorm onder de indruk van de verhalen van vrouwen in de opvang. Zij zijn vaak psychisch en fysiek mishandeld, kampen met enorme trauma's. Ze moeten stapje voor stapje hun zelfvertrouwen weer opbouwen, in een proces van een aantal maanden tot een jaar weer wennen aan een zelfstandig leven.

'Waar ik van geschrokken ben, is dat formaliteiten die nieuwe start onnodig moeilijk maken. Hulpverleners die hun tijd zouden moeten besteden aan de hulp van die vrouwen, zijn soms de helft van de tijd bezig met het invullen van formulieren voor de bijstand, toeslagen, woningen, noem maar op.

'Papieren rompslomp vertraagt het herstel. Als je schulden maakt omdat je geen uitkering ontvangt en geen woning krijgt omdat je schulden hebt, telt het op. Vrouwen met schulden komen vervolgens vaak niet in aanmerking voor schuldhulpverlening, omdat ze maar tijdelijk in een gemeente verblijven. Dat maakt hun situatie nog nijpender. Sommige vrouwen leven onder de armoedegrens. Zij moeten rondkomen van tientallen tot een paar honderd euro per maand.'

Wat is de omvang van dit probleem?

'Er valt moeilijk een exact getal aan te koppelen, maar het gebeurt overal. In de ene gemeente gaat het beter dan de andere. Maar alle acht opvangorganisaties die ik heb gesproken, komen met hetzelfde verhaal.'

Van de 12 duizend vrouwen in opvang, sprak u er 19. De rest van het onderzoek is gebaseerd op betrokken instanties en hulpverleners. Trekt u niet te snel conclusies?

'Nee. We hebben gesprekken gevoerd met opvangmedewerkers. Met vrouwen gesproken. Het rapport is vervolgens voorgelegd aan een ronde tafel van deskundigen en gemeenten. Iedereen was het unaniem eens met onze bevindingen.

'Het probleem is duidelijk, nu moeten we tot een oplossing komen waarin de vrouw centraal staat. Beperk het aantal formaliteiten en maak een nieuwe start niet onnodig moeilijk.'

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Voor iedere vorm van hulp moet een vrouw weer bij een andere instantie zijn, met eigen regels, die elkaar, zoals u zei, 'bijten'.

'Dat hulp, toeslagen en zorg versplinterd zijn geregeld, dat gaan we niet veranderen. Wel denk ik dat de gemeente een grotere rol kan spelen in de hulp. Een medewerker van een opvang is niet persé onderlegd in het doen van allerlei administratieve taken. Laat de gemeente dat maar doen. Die kunnen ambtenaren aanstellen die op meerdere terreinen tegelijk beslissingen mogen nemen.

'Ook kunnen ambtenaren van schuldhulpverlening of gemeente bijvoorbeeld naar de opvanghuizen toe om ter plekke te helpen bij de papierwinkel. In sommige gemeenten gaat dat al goed, ook opvanghuizen vinden soms creatieve oplossingen voor problemen. Hulpverleners en instanties kunnen en moeten van elkaar gaan leren. Dat gebeurt nu soms nog te weinig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden