Analyse

Ombudsman laat zien hoe een fout een blunder wordt

Veel vragen zijn er sinds het aantreden van Reinier van Zutphen als Nationale Ombudsman. Vooral over waarom de Kinderombudsman moet vertrekken. Maar antwoorden komen niet.

Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen vlucht woensdag zijn auto in nadat hij heeft geweigerd te antwoorden op de vraag van het Jeugdjournaal waarom de Kinderombudsman weg moet. Beeld Freek van den Bergh

Ken je die van die rel over de Nationale Ombudsman? De rel over de Ombudsman werd een rel omdat het geen rel had mogen worden. In luttele dagen tekenden al tienduizenden burgers de petitie 'Dullaert moet blijven'. De Tweede Kamer dook weg. De Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, hield zich schuil. Toen hij uiteindelijk naar buiten trad, bleek hij bij machte van een fout een blunder te maken.

Grootse plannen heeft Van Zutphen. Vorig jaar april trad hij aan, nadat de functie vijftien maanden vacant was geweest. Nog niet uitgekristalliseerd is het antwoord op de vraag of hij wil breken met de activistische aanpak van zijn voorganger Alex Brenninkmeijer, die regelmatig in botsing kwam met het rechterdeel van de Kamer.

Maar dat het allemaal anders moet, blijkt uit een stuk dat hij eufemistisch 'gespreksnotitie' heeft gedoopt. Het dateert van eind november, pas half januari kreeg de ondernemingsraad het aangereikt. De meest intrigerende zin uit het stuk luidt: 'Tot slot is de Nationale ombudsman 'het gezicht van de organisatie' en vooral naar buiten gericht en is de focus van de Substituten naar binnen gericht.'

Het is kantoortaal, maar hier staat dat de Kinderombudsman, een van de zogeheten 'substituten', zijn zelfstandige positie moet inleveren, dat hij intern zijn werk kan blijven doen, maar dat de Nationale Ombudsman, Van Zutphen, het gezicht naar buiten wordt. Voor alles, inclusief thema's als kindermishandeling, pesten op school en kindvluchtelingen.

'Grote onrust'

Het was nog maar één reden waarom de ondernemingsraad half januari in een keurige brief eigenlijk aan Van Zutphen vroeg of hij gek geworden was. Wat gaat er gebeuren met het team van de Kinderombudsman, waarom is de algemeen directeur ontslag aangezegd, waarom is de OR niet om advies gevraagd zoals de wet voorschrijft, waarom zo driest gehakt in de top van de organisatie? 'Er is grote onrust' schreef de ondernemingsraad, 'in alle geledingen.'

Het lijkt erop dat Van Zutphen zich aansnoert tot vermetelheid, maar wankelmoedig is als een puber. Twee keer heeft hij Dullaert laten weten dat hij nog een jaar kon blijven. Het ging niet van harte, maar tot in de besloten vergadering op 13 januari van de Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken is de deal bevestigd.

Maar op 18 januari schreef Van Zutphen aan Kamervoorzitter Arib dat hij 'na rijp beraad' had besloten 'de ruimte te benutten die de wet mij biedt om mijn eigen team samen te stellen'. Dullaert moest vertrekken. Begin deze week stelde Van Zutphen toch weer een verlenging voor, nu van een half jaar. Dullaert weigerde, hij had geen zin in koehandel. Donderdag kwam hij daarvan terug, naar hij zei omwille van het belang van de zaak. Vermoedelijk speelde mee dat hij aanwijzingen had dat Van Zutphen op het punt stond een interim-Kinderombudsman naar voren te schuiven. Nu was het weer Van Zutphen die het voorstel afwees.

Het lijkt op het Theater van de Lach, met van die draaideuren links en rechts op het toneel - als het niet zo'n treurige beschadiging van het instituut zou zijn. Waarom grijpt de Kamer niet in? Waarom krijgen al die betrokken burgers geen uitleg van hun volksvertegenwoordigers? Dit zijn de formele antwoorden: omdat niet wij de ombudsman, maar de ombudsman ons moet beoordelen (PvdA-fractievoorzitter Samsom). Omdat het om personen gaat die recht hebben op bescherming van hun privacy (commissievoorzitter Dijkstra).

Instituten

Het gaat al lang niet meer alleen over personen. Het gaat over instituten. Het gaat over de vraag hoe Van Zutphen als de Nationale Ombudsman zijn bureau en zijn beleid wil inrichten. Het gaat over de vraag of het instituut van de Kinderombudsman dat in zes jaar terecht faam heeft verworven, gekortwiekt zal worden, geamputeerd. En waarom dan en hoe?

Maar de Tweede Kamer duikt weg. In 2014 had het parlement zich al lelijk in de vingers gesneden met de benoeming van ANWB-directeur Guido Van Woerkom tot nieuwe ombudsman. Dat bleek een vergissing. De Kamer wil niet geconfronteerd worden, zo lijkt het, met de gedachte dat men zich opnieuw vergist heeft.

Ombudsman Van Zutphen verscheen donderdagavond in Nieuwsuur. Het loont de moeite die tien minuten nog eens terug te zien. Hij noemde Dullaert 'een geweldige bouwer'. Toch ongeschikt misschien? 'Absoluut niet.' Maar waarom moet hij dan weg? 'Het ligt heel erg bij mezelf.'

Als aanloop naar het vraaggesprek vertoonde Nieuwsuur beelden uit het Jeugdjournaal van woensdag. De ombudsman beent weg uit het Kamergebouw, de verslaggever vraagt hem of hij kinderen misschien kan uitleggen waarom de kinderombudsman weg moet. Van Zutphen stamelt, noemt het 'de verkeerde vraag'. Dan zien we de chauffeur die het portier openhoudt. De Nationale Ombudsman vlucht zijn Mercedes in.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden