Nieuws

Ombudsman, een van de laatste onafhankelijke instituten in Polen, uit functie gezet

De man die één van de laatste onafhankelijke instituten in Polen leidt, is uit zijn functie gezet. Tot dat oordeel kwam het Constitutionele Hof donderdagochtend. Ombudsman en luis in de pels Adam Bodnar (44) vervulde een spilfunctie in het verdedigen van de rechtsstaat en was de regering in Warschau daarom een doorn in het oog.

De voormalig-ombudsman in Polen, Adam Bodnar.  Beeld Piotr Malecki
De voormalig-ombudsman in Polen, Adam Bodnar.Beeld Piotr Malecki

Op papier liep Bodnars termijn afgelopen herfst al af, maar omdat het Poolse parlement er niet in slaagde een opvolger aan te wijzen, mocht hij wettelijk blijven zitten. Nu oordeelt het hof dat zo’n demissionair termijn in strijd is met de Grondwet.

Verrassend is dat niet: na een reeks aan politieke benoemingen geldt het Hooggerechtshog als gekaapt en niet langer onafhankelijk. Sinds 2016 levert het uitsluitend vonnissen af die het beleid van de ultranationalistische regering onder leiding van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) ondersteunen, ook in de politiek brisante ruzie met de Europese Unie. De voorzitter van het hof, Julia Przylębska, geldt als een vertrouweling van PiS-partijleider Jaroslaw Kaczynski.

Aanval

In en buiten Polen bestaat de zorg dat de PiS-regering zal proberen het ambt van de ombudsman politiek onklaar te maken, zoals eerder al gebeurde met alle grote gerechtelijke hoven. ‘Dit is geen aanval op het ambt, dit is een aanval op jullie allemaal’, twitterde voormalig president van de Europese Raad Donald Tusk, verbonden aan oppositiepartij Burgerplatform. De commissaris voor de mensenrechten, Dunija Mijatovic, sprak namens de Raad van Europa haar grote zorgen uit.

De jurist Bodnar krijgt drie maanden om te vertrekken. In de tussentijd wil de PiS-fractie gaan sleutelen aan de wet op de ombudsman. Na hem zal er waarschijnlijk een bevooroordeelde ‘partijcommissaris’ komen, aldus Bodnar na afloop van het vonnis, ‘en geen commissaris voor de mensenrechten’. In gesprek met de Volkskrant zei de ombudsman recent dat zijn land ‘geen echte democratie’ meer is. ‘Het is alsof je voetbalt met een team van negen spelers tegen een volledig elftal. Het is niet onmogelijk om te winnen, maar het vereist een enorme krachtsinspanning.’

Interventie

De maandenlange impasse over Bodnars opvolging is het gevolg van de samenstelling in het parlement. Het Lagerhuis is in handen van PiS, de senaat in handen van de oppositie en beide kampen moeten met een nieuwe benoeming akkoord gaan.

Meer nog dan in veel andere Europese landen is de ombudsman in Polen een functie met groot gewicht. Hij kan rechtszaken starten namens burgers en deed dat veelvuldig. Deze week zette een rechter een streep door de politiek gevoelige overname van Polska Press, een mediagroep die regionale dagbladen uitgeeft. De rechterlijke uitspraak volgde op een interventie van Bodnar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden