Ombudsman: duizenden gezinnen in problemen door onterecht stoppen toeslagen

Duizenden gezinnen zijn in financiële problemen gekomen doordat de Belastingdienst - ten onrechte - hun toeslag heeft stopgezet. Dit blijkt uit onderzoek van de Nationale ombudsman. Hij vindt dat de fiscus de getroffen ouders tegemoet moet komen in het ondervonden leed.

Het gaat om families die recht hadden op de kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget. Beeld anp

De Belastingdienst handelde 'te hard en zonder enig oog' voor de gevolgen, aldus ombudsman Reinier van Zutphen. Het gaat om families die recht hadden op de kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget. De Belastingdienst hield zich niet aan wettelijke beslistermijnen, schoot 'ernstig tekort' in de behandeling van bezwaarschriften en hield te weinig rekening met de grote nadelige financiële gevolgen voor de getroffen families.

In Nederland hebben 6,8 miljoen huishoudens te maken met de afdeling van de Belastingdient die huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget uitkeert. Sinds de invoering van de eerste toeslagen in 2006 worstelt de Belastingdienst ermee. De organisatie is vooral toegerust op het innen van geld en niet op het uitdelen ervan. Bovendien kreeg de dienst van de politiek de opdracht de toeslagen eerst uit te keren, en pas daarna te beoordelen of dat wel juist is.

Van Zutphen deed onderzoek naar 3.745 gezinnen bij wie in maart 2015 het kindgebonden budget plots werd stopgezet vanwege vermoedens van misbruik. Uiteindelijk bleek 75 procent van de toeslagen onterecht ingetrokken. Ze werden alsnog uitgekeerd. 'De Belastingdienst lijkt niet te beseffen dat die gezinnen de schulden in worden geduwd', aldus Van Zutphen, die de werkwijze ondermaats vindt. 'Misbruik opsporen en bestrijden is noodzakelijk, maar nu heeft de Belastingdienst een veel te rigoureuze aanpak gekozen.'

In september 2014 werd bij 232 gezinnen de kinderopvangtoeslag stopgezet omdat de fiscus fraude vermoedde. Een groot deel maakte bezwaar. Bij vier op de tien duurde de behandeling daarvan anderhalf jaar langer dan wettelijk is toegestaan.

Van alle bezwaren is inmiddels de helft gegrond verklaard, blijkt uit het rapport van de ombudsman. Er lopen nog zestig tot zeventig beroepszaken. 'De Belastingdienst moet oog hebben voor het burgerperspectief. In deze zaak verdienen de getroffen gezinnen compensatie', aldus Van Zutphen.

Hij denkt aan smartegeld of ruimhartige beoordeling bij de lopende beroepszaken, maar wil de precieze invulling aan de Belastingdienst laten. De Belastingdienst wil niet reageren op die oproep. Een verzoek tot schadevergoeding zal 'volgens de geldende regels worden afgehandeld'.

De fiscus erkent wel dat de stopzettingen onvoldoende zorgvuldig hebben plaatsgevonden. Daarom is de werkwijze een jaar geleden aangepast. Daarbij worden de gegevens van toeslaggerechtigden opgevraagd voordat de toeslagen worden stopgezet.

Bij ruim de helft van de toeslagen die de Belastingsdienst uitkeert is het overgemaakte bedrag onjuist. De fiscus moet dan geld bijleggen, of de ontvanger moet een deel terugbetalen, wat beide partijen voor complicaties stelt.

Jaarlijks wordt 12 miljard aan toeslagen toegekend. Daarvan moet 15 procent weer worden terugbetaald. Uit documenten die na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur door de Belastingdienst zijn geopenbaard blijkt dat van de 121 miljard aan toeslagen die sinds 2006 zijn uitgekeerd ruim 20 miljard moest worden teruggestort.

Leo Stevens, emeritus hoogleraar fiscale economie, vindt dat het toeslagensysteem moet worden herzien. 'Effecten waarvan elk zinnig mens zou zeggen: dit is niet rechtvaardig, moet je uit het systeem slopen. En de uitvoeringsinstantie moet de moeilijke en ingrijpende regels met correct inlevingsvermogen uitvoeren. Dat is lastig, want de maatschappij reageert kritisch als de controle te oppervlakkig is, maar eveneens als die te streng is.'

Lees meer over het toeslagenstelsel:

Is het logisch dat een instantie die goed is in geld innen het ook moet uitdelen? Nee. Maar de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst moet wel. Dit tot afgrijzen van de eigen medewerkers - en van veel burgers. Marjon Coppens raakte hierdoor in een toeslagenkermis verzeild. (+)

Complexe politieke wensen brachten de Belastingdienst in zwaar weer. Wie zet het mes in het stelsel? Het belastingstelsel is vastgelopen in goede bedoelingen.

Het complexe toeslagensysteem draagt bij aan de schuldenproblematiek in Nederland en moet snel eenvoudiger, stelde adviesraad RVS in juni.

Het opvoeren van de druk op schuldenaren dient geen enkel belang, schreef Sander van Walsum onlangs in het Commentaar. De regering moet schuldenaren helpen door het toeslagenstelsel te versimpelen.

Steeds meer Nederlandse huishoudens kampen met forse schulden. Eigen schuld? Dat blijkt maar ten dele het geval. Overheidsbeleid werkt averechts. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden