Omarm de spanning - en win!

Luisteren en vertrouwen kweken kunnen het verschil maken tussen afhaken en winnen, leert de Talentenacademie. Tennisster Esther Vergeer, Heerenveen-captain Marten de Roon en wielrenner voetballer Roy Curvers kunnen ervan meepraten.

'Vandaag heb ik geleerd dat ik een vechter ben. Ik wilde deze titel. Liever dan alle voorgaande. Het is ook mijn mooiste ooit. Dit was mijn 349ste wedstrijd die ik sinds 2003 zou winnen. Ik wilde gewoon niet dat het lijntje hier brak.'


(de Volkskrant 15-9-2008)


Zes jaar later spreekt Esther Vergeer van een olifantenarm. 'Zo'n dikke arm van nervositeit. Geen snelheid, geen controle. Dat is de spanning die in je lichaam gaat zitten.' De toen 27-jarige rolstoeltennisster stond in de finale van de Paralympische Spelen in Peking. Haar tegenstandster was Korie Homan, toch de nummer 2 van de wereld. Maar Vergeer gold destijds als onverslaanbaar.


Rolstoeltennis was een simpele tak van sport, misschien wel saai. Rollen, tennissen, Esther Vergeer. Ze had al twee paralympische toernooien gewonnen en was tot die wedstrijd in Peking vijf jaar lang ongeslagen.


'Maar ik voelde de druk toenemen. Het verschil leek minder groot te worden, zowel in wedstrijden als op trainingen. Kan best zijn dat ik het mezelf aanpraatte. Dat het een vorm van zelfbescherming was om mezelf sterker te maken. Maar ik wilde het allemaal vóór zijn.'


In voorgaande jaren had Esther Vergeer al eens gewerkt met sportpsychologen en mental coaches. Dat was nogal wetenschappelijk geweest met persoonlijkheidstests. Nu zocht ze hulp die meer op de praktijk was gericht, op trainingen en wedstrijden.


Ze kwam in contact met Joost Leenders van de Talentenacademie in Den Bosch. Dat ging via zijn broer, leraar op een mytylschool. 'Met Joost bleef het allemaal dichtbij. Niet zweverig, daar houd ik niet van. Ik moet het als het ware kunnen aanraken.'


Zij praatte, hij observeerde. Samen werkten ze aan ademhalingstechnieken, het visualiseren van wedstrijdsituaties. 'Bij welke muziek voel ik me prettig. Simpele dingen allemaal.'


Wat betreft die olifantenarm: 'Joost leerde om me er niet tegen te verzetten. Ik moest eigenlijk meegaan met de spanning om er zo min mogelijk last van te hebben. De spanning als het ware omarmen.'


In die bewuste finale tegen Homan werd Vergeer in de verdediging gedrukt. Even leek de strijd zelfs gestreden: 5-4 in de derde set en in punten 40-30. Matchpoint tegen. 'Mijn hart sloeg in mijn keel natuurlijk. Maar ik ben toch in staat geweest om de controle te behouden. Ik nam geen enkel risico. Natuurlijk, het blijft gewoon tennis. Een tennisracket, een tennisbaan. Maar het werkte wel.'


In de Volkskrant van 15 september 2008 stelde de verslaggever drie dingen vast. Eén: ervaring telt. Twee: niets is te vergelijken met olympische/paralympische spanning. Drie: hier reed een vrouw op de baan die niet wilde opgeven.


De achtergrondpartij

De Talentenacademie houdt kantoor op de eerste verdieping van sporthal De Maaspoort in Den Bosch. Hier worden topsporters begeleid naar hoogtepunten. Maar ook het bedrijfsleven en de entertainmentsector kunnen er terecht. Ze opereren het liefst in stilte, de mensen van de Talentenacademie. Marco Hoogerland: 'We zijn een achtergrondpartij.' Joost Leenders: 'En daarin ligt onze kracht.'


Hun werkterrein is lastig te definiëren. Het heeft te maken met het kweken van vertrouwen. Maar ja, wat is vertrouwen en hoe kweek je dat?


Hoogerland: 'Misschien moet je spreken van het verbeteren van positief gedrag. Ons werk is altijd gerelateerd aan de prestatie en het wordt altijd in de persoonlijke context geplaatst.'


Het gaat dus om de sporter die meer uit zijn talenten wil halen. Het benutten van die talenten ligt buiten hun vakgebied. Daarvoor zijn coaches en trainers verantwoordelijk.


'Ik ben een net-niet-jongen', zegt Marco Hoogerland van zichzelf. Dat wil zeggen: een net-niet-atleet. Als coach slaagde hij er wel in het beste te halen uit de atleten van zijn club in Vught.


Van het een kwam het ander en dat is nu uitgegroeid tot een bedrijf van zeven mensen op de eerste verdieping van De Maaspoort. Joost Leenders, destijds een van zijn atleten in Vught, is als managing partner een van de zeven.


'Ik was aanvankelijk nogal sceptisch', zegt Marten de Roon. 'Ik dacht dat ik het zelf wel op een rijtje had.'


De 22-jarige De Roon is voetballer bij Heerenveen, een onopvallende jongen, die daarover zelf de beste grapjes kan maken. Hij komt uit Hendrik-Ido-Ambacht, ook fijn materiaal voor zo'n grap. Daar begon het voetballen ook voor hem, bij ASWH in Hendrik-Ido-Ambacht. Tijdens een open dag kon hij Feyenoord overtuigen van zijn talenten. Eerst ging dat goed, daarna niet.


Als twijfelgevalletje zag Marten de Roon geen toekomst meer bij Feyenoord. Hij overwoog zelfs terug te gaan naar zijn oude club, maar besloot bij Sparta er nog één keer alles er uit te halen. Dat is gelukt.


'Bij Sparta groei je gewoon in je eigen omgeving op. Je wordt gehaald en gebracht. De omgang was er ook veel prettiger. Toen ik mijn scheenbeen brak, kreeg ik meteen bericht van Danny Blind, dat ik me geen zorgen moest maken. Dat ze me beschouwden als een groot talent.'


De Talentenacademie kwam in beeld toen Marten de Roon A-junior was. Aanvankelijk werden bij Sparta alleen de coaches begeleid.


Hun werd in een model geleerd hoe ze karakters konden onderkennen. Leenders: 'Als de trainer van de A1 er met een bepaalde speler niet uit kwam en zijn voorganger had hem geïdentificeerd als een rebel, dan had hij tenminste een handvat.'


De Roon was een van de eerste Spartanen met wie op individuele basis werd gewerkt. Bij de A-junioren had hij de sprong gemaakt naar de nationale ploeg voor spelers tot 17 jaar. De erkenning bleef voor zijn gevoel uit. 'Met andere jongens werd gesproken over hun toekomst, met mij niet.' Leenders: 'Marten was onzichtbaar. Als er in een wedstrijd iets geforceerd moest worden, werd hij ook altijd gewisseld.'


De Roon: 'Coaches zagen mijn belang voor het elftal niet goed.'


Leenders: 'Marten kan heel goed verbinden, maar hij moest ook leren meer in zijn eigen kracht te zitten.'


De Roon nam zelf het initiatief om hulp te zoeken. Zijn scepsis was snel verdwenen. 'Joost is voor mijn geen mental coach, eerder een vertrouwenspersoon. Hij weet van mijn privé en van mijn voetbal, dus kan hij snel de vinger op de zere plek leggen.'


Marten de Roon moest leren niet boven zijn macht te grijpen. Zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor het functioneren van het elftal mocht niet ten koste gaan van zijn eigen spel. Leenders: 'Als het bij hem zelf niet loopt, moet hij het ook bij zichzelf zoeken. Niet in het team.'


De Roon: 'En ik ben nogal lief. Dan roep ik naar een speler dat hij godsamme die bal moet afspelen. Maar daarna ben ik ook meteen geneigd te zeggen: jammer, volgende keer beter.'


Leenders: 'Hij mag het ook wel eens gewoon bij godsamme laten.'


De Roon: 'Eigenlijk is het heel simpel, maar iemand moet je er bewust van maken.'


Na twee seizoenen Sparta, eindigend in de eerste divisie, bedacht Marten de Roon dat hij toe was aan een nieuwe stap. Ze overlegden waartoe die stap moest leiden en Leenders deed hem beseffen wat die wens feitelijk inhield.


'Wat bedoelde hij met die nieuwe stap? En was hij van plan die stap pas te zetten op het moment dat hij voor het eerst dat nieuwe parkeerterrein opdraaide? Nee, bedenk welke tussenstappen je in de tussentijd kunt zetten, zowel voetballend als in gedrag.'


Het is hem goed gegaan bij Heerenveen, zijn nieuwe club. In twee seizoenen denkt Marten de Roon al zo'n zestig wedstrijden te hebben gespeeld. Zijn verantwoordelijkheidsgevoel vertaalt zich in de aanvoerdersband.


Altijd heeft De Roon zichzelf beschouwd als een diesel, een voetballer die langzaam op gang komt. Nu zit er een turbo op de diesel. Leenders: 'Veel mensen blijven in hun alibi hangen, die wil ik eruit halen.'


De prestatiepiramide

Marco Hoogerland pakt een papiertje om de werkzaamheden van de Talentenacademie zichtbaar te maken. Hij tekent een horizontale lijn en verbindt daaraan een schuin omhoog lopende lijn.


Die laatste lijn is de gehoopte prestatiecurve. Vervolgens verbindt Hoogerland de losse punten, zodat een driehoek ontstaat. Hij noemt het de prestatiepiramide. 'Samen met de sporters bedacht.'


De sporter wil niets liever dan zo snel mogelijk naar de top, maar in zijn eentje is dat een wankele route. De ondersteuning komt dus van de andere lijn, van coaches en aanvullende hulpkrachten. Maar de prestatiepiramide maakt nog iets inzichtelijk. Tussen de twee lijnen naar de top kunnen verbindingslijntjes worden getrokken. Dat maakt van het proces een stappenplan.


Hoogerland: 'In zijn drang naar pefectie wil de sporter vaak te snel. Door het stappenplan voorkom je dat hij of zij meteen door de ondergrens dondert. Het proces komt ook veel meer bij de sporter zelf te liggen en niet bij de coach.'


Hij komt met het voorbeeld van Jeroen Zoet, nu PSV-doelman en daarvoor twee seizoenen bij RKC. 'Jeroen had bij RKC in Ed de Goey niet de minste keeperstrainer. Die twee hebben elkaar ook niet losgelaten. Hoe mooi zou het zijn als een sporter dat kan verwoorden,dat een nieuwe trainer dat accepteert en de samenwerking zoekt. Dan zet je de sporter echt centraal.'


De Talentenacademie werkt vooral op individuele basis. Met vier voetbalclubs is een samenwerkingsverband, bij twee daarvan geldt dat specifiek voor de jeugdopleiding. Vaak staan de sporters aan het begin van hun loopbaan. Leenders: 'Soms zijn ze 12, soms zijn ze 32.'


In 2005 kwam wielrenner Roy Curvers in contact met Marco Hoogerland. Een jaar eerder was zijn vriendin overleden. Nu, tien jaar later, kijken ze terug op wat er de afgelopen periode is gebeurd.


In het kantoor van de Talentenacademie hangt een foto van een zegevierende Curvers. 'Heel gaaf wat daar gebeurt', zegt Hoogerland. 'Dat is in de Ronde van Midden-Brabant. Mischien wel het moment dat het weer ging kloppen bij Roy.'


Twee jaar later, in 2008, werd de toen al 29-jarige Curvers professional. Dat is hij nog steeds bij de ploeg die tegenwoordig als Giant door het leven gaat. Roy Curvers heeft een belangrijke rol. Hij is koerskapitein.


Hun samenwerking was destijds een sprong in het diepe, zeker door de dood van Curvers vriendin Moniek. Hoogerland: 'Ik heb meteen duidelijk gemaakt waar mijn grens ligt. Dan zouden we samen elders hulp zoeken. Dat was niet nodig.'


Curvers: 'Marco en ik vonden elkaar in de sport.'


Rond Kerstmis 2004 klaagde ze over hoofdpijn die aanvankelijk werd afgedaan als migraine. Verder onderzoek leek niet nodig. Een dag later keerde de hoofdpijn echter terug. Maar de verstrekte pijnstillers leken aan te slaan. De daaropvolgende nacht overleed Moniek in haar slaap.


Curvers: 'In haar hersenvocht dreef een cyste. Normaal gesproken zitten die vast aan de hersenwand, maar bij haar was die losgeraakt. Die cyste blokkeerde een afvoerkanaal, waardoor de ene hersenhelft vol vocht zat en de andere helft juist niet. Aan dat drukverschil is ze overleden.'


In zijn primaire verdriet zocht Roy Curvers zijn heil in lange en uitputtende fietstochten. 'Ik had echt het idee dat ik mezelf emotioneel aan het verliezen was. Alles was grijs. De dingen waaraan ik normaal gesproken een hekel had of dingen die ik juist leuk vond, allemaal één pot nat.'


In de samenwerking met Hoogerland, tot stand gekomen via zijn toenmalige wielerclub, leerde hij zijn emoties te kanaliseren en een balans te vinden in de belasting. 'Dus niet alleen maar rammen op die fiets.'


Hoogerland: 'Als ik dat niet had begrepen, de sport als uitlaatklep, was het een stuk lastiger geweest. Een ander zou misschien zeggen: doe even rustig aan. Maar als je dat kunt navoelen, ben je al een eind op weg.'


Curvers: 'Marco besefte wat een sportman drijft en dat je hem daar niet uit moet halen. Maar hij maakte me wel bewust van signalen die ik niet moest negeren. Dat ik gas terug moest nemen als dat nodig was.'


Bijna vanzelfsprekend ging het emotioneel herstel over in prestatiedrang. Curvers, zo bleek Hoogerland, was een doorzetter die slechts vertrouwde op zijn verstand. 'Roy kon zichzelf voorbij hollen in dat doorzettingsvermogen, ook omdat hij zo ontzettend sociaal is.'


Curvers: 'Ik leerde mijn gevoel meer ruimte te geven Dat heeft mijn persoonlijkheid gevormd, maar ik ben ook een betere sportman geworden. Ik ga niet zeggen dat Monieks dood ergens goed voor is geweest, maar als je me vergelijkt met de persoon van tien jaar geleden, dan is er een hoop ten goede veranderd.'


Hoogerland: 'We maken sporters niet beter, we maken ruimte vrij in hun hoofd. En we kennen de cultuur. Welke moeilijkheden kan een sporter tegenkomen? Ik wil die moeilijkheden ook begrijpen. Het is kruisbestuiving. We leren van elkaar.'


Curvers: 'Dat maakt het ook plezierig. Het was geven en nemen. Dat werkte voor mij extra verbindend. Anders is het eenrichtingsverkeer en ik weet niet of ik dat zou willen.'


Had Roy Curvers de stap naar de profs nog kunnen maken zonder de interventie van de Talentenacademie? 'Nee, ik denk het niet. Nu was ik op mijn 27ste zover om er nog één keer alles aan te doen. Als ik nog twee jaar langer nodig had gehad voor verwerking, was het te laat geweest. Zonder Marco had ik gedacht: ho, ho, laat een ervaren man dat maar doen. Maar nu had ik het vertrouwen om die uitdaging aan te gaan.'


Geestelijke bijstand in de sport is inmiddels bijna vanzelfsprekend, zelfs in het voetbal. De sportpsychologie heeft een beroepsvereniging en wordt ook universitair als volwaardig beschouwd.


Gevraagd naar het verschil zegt Marco Hoogerland: 'Een sportpsycholoog werkt aan prestatievaardigheden.'


Zij hebben als praktijkmannen bestaande methodieken beproefd en trekken lering uit hun verschillende werkterreinen. Leenders: 'Waarom is een functioneringsgesprek in het bedrijfsleven normaal en in de sport niet?'


Hoogerland: 'We begeleiden sporters met wie iets aan de hand is. Wat is de oorzaak, wat zijn de gevolgen? Hoe is het gedrag en welke consequenties heeft dat op termijn? We houden sporters een spiegel voor.'


Esther Vergeer rolstoeltennisster


Maarten de Roon voetballer


Roy Curvers wielrenner

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden