Nieuws Fraudeonderzoek

OM wil vaker hulp van verdachte bedrijven bij de aanpak van fraude

Het Openbaar Ministerie (OM) wil in fraudezaken vaker gebruik maken van eigen onderzoek door bedrijven die worden verdacht van een misdrijf. De onderneming schakelt dan zelf een advocaat of forensisch accountant in voor het opnemen van getuigenverklaringen en opzoeken van informatie. Hun bevindingen vormen vervolgens de basis voor een beslissing om een zaak te schikken of alsnog voor te leggen aan de rechter.

Beeld ANP XTRA

Het OM bevestigt berichtgeving hierover in het Financieele Dagblad. Advocaten van bedrijven noemen de aanpak in de krant ‘samenwerken met justitie’. Coördinerend officier van justitie fraudeopsporing Thomas Bosch spreekt van ‘meewerken’. Hij stelt dat ‘alles kan, zolang maar duidelijk is vastgesteld dat het onderzoek dat buiten ons is gedaan breed en diep genoeg is geweest’. Hij voegt eraan toe dat ‘we natuurlijk het liefst zien dat bedrijven zelf hun rotzooi opruimen en er vervolgens voor zorgen dat het niet meer gebeurt’.

Bedrijven bespreken met de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en het OM vooraf wat de reikwijdte zal zijn van hun eigen onderzoek. In een ‘werkafspraak’ wordt bijvoorbeeld bepaald welke personen worden ondervraagd en welke zoektermen worden gebruikt bij het doorzoeken van digitale correspondentie. Het onderzoek wordt na afloop gecontroleerd – en eventueel aangevuld – door de FIOD. De officier van justitie besluit daarna of een zaak wordt geschikt of alsnog voor de rechter komt.

Fraudeonderzoek in het bedrijfs­leven is vaak tijdrovend. Veel misdrijven ontsnappen door capaciteitsgebrek aan de greep van justitie. Door vaker te leunen op zelfonderzoek kan het OM meer zaken afhandelen. ‘Niet elke fraudezaak leent zich voor deze aanpak’, waarschuwt een OM-woordvoerder. ‘Als bedrijven werkelijk de ernst inzien van hun foute handelen, is het een mogelijkheid.’

Inval voorkomen

Overleg tussen OM en verdachte bedrijven – inclusief het treffen van grote schikkingen – is regelmatig aanleiding voor ophef. In geval van zelfonderzoek kan het bedrijf bijvoorbeeld voorkomen dat de FIOD een inval doet, medewerkers worden aangehouden voor verhoor en justitie materiaal in beslag neemt. Ook wordt het onderzoek mogelijk sneller afgerond.

Steen des aanstoots bij schikkingen is vaak het gebrek aan transparantie, vergeleken met een behandeling in de rechtszaal. Het OM schrijft inmiddels uitgebreidere toelichtingen op dergelijke transacties. Ook wil het de rechtmatigheid van grote schikkingen voortaan laten toetsen door een rechter. Officier van justitie Bosch belooft in persberichten ook in te gaan op de rol van zelfonderzoek bij de beoordeling van een zaak. Als dat onderzoek naar het oordeel van het OM grondig en ‘met overtuiging’ gebeurt, dan kan dat positief meetellen voor de verdachte.

Hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer is ‘geen tegenstander’ van eigen onderzoek van bedrijven in strafzaken. ‘Je ziet het vaker in het buitenland, met name in de VS. Maar het is essentieel dat FIOD en OM altijd de regie houden. Ze moeten het onderzoeksmateriaal kunnen controleren, zelf mensen kunnen horen, aanvullend onderzoek kunnen blijven doen. Die mogelijkheden moeten niet afgeschermd worden door een intern onderzoek.’

Spelregels

Het opstellen van spelregels is gewenst, stelt Pheijffer. ‘Hoe zit het bijvoorbeeld met de rechtsbescherming van de medewerkers van zo’n bedrijf? Word je als verdachte gehoord door justitie, dan heb je allerlei vormen van rechtsbescherming. Hoe zit dat bij een intern onderzoek?’

Het OM moet voor veel onderzoekshandelingen toestemming van de rechter vragen, zoals voor het opvragen van e-mailverkeer. Pheijffer: ‘Maar houden advocaten zich altijd aan de spelregels op dat vlak? Onderzoek in het buitenland ligt nog gevoeliger. Justitie kan geen onderzoek doen in landen waarmee Nederland geen rechtshulpverdrag heeft gesloten. Als een advocaat daar wel bewijs weet te verzamelen, is dat dan onrechtmatig verkregen?’

Ook al komt het tot spelregels, een belangrijk nadeel van deze aanpak blijft voor Pheijffer overeind. ‘De zaak zal doorgaans grotendeels achter de schermen worden afgedaan. In een openbare zitting komen altijd meer feiten aan het licht dan in een schikkingsverslag. Voor benadeelden, zoals aandeelhouders die een boete zien afgaan van de winst van een onderneming, kan het gebrek aan openbaarheid zeer onbevredigend zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden