'OM werd afgeschilderd als stelletje amateurs'

Na de moord op Marianne Vaatstra was Kollum woedend en bemoeide heel Nederland zich met justitie in Leeuwarden. Een verdachte heette dader te zijn, dus arresteerde het OM hem sneller dan gebruikelijk....

'Laten we eerlijk zijn', zegt persofficier O. Brouwer van het Openbaar Ministerie in Leeuwarden, 'je kon geen krant openslaan of het ging over Marianne Vaatstra: in de Leeuwarder Courant, de Kollumer Courant, bij Omrop Fryslân, in ingezonden stukken. En alles had de teneur: justitie bakt er niks van, ze kunnen de dader niet pakken.'

De vraag is: hoe groot was de druk op het OM om de Irakees Ali Hussein H. aan te houden, wat in oktober 1999 daadwerkelijk gebeurde? Terwijl eerder al informatie was binnengekomen dat de man niet in Friesland was toen het 16-jarige meisje ui Zwaagwesteinde werd vermoord?

Zaaksofficier R. de Graaf maakte in een programma van Omrop Fryslân de opmerking dat de Irakees in een 'normaal onderzoek' niet meer 'interessant' zou zijn. Nu ging het anders. Al snel na de moord op 1 mei 1999, wist 'iedereen' in de streek, aldus Brouwer, waar de moordenaar moest worden gezocht: in asielzoekerscentrum de Poelplaets in Kollum. De betreffende Irakees had contact gehad met Marianne Vaatstra, en was, zo wilde het gerucht, een paar dagen na de moord uit het azc verdwenen. Een andere asielzoeker zou Marianne met de hand bij zijn nek duidelijk hebben gemaakt wat hij met haar van plan was.

Op 31 augustus 1999 publiceert De Telegraaf foto's van de Irakese 'hoofdverdachte' Ali Hussein H. en de Afghaanse 'mede-betrokkene' Mohammed A., die overigens nooit werd aangehouden. Ook toont Peter R. de Vries in zijn televisieprogramma een foto van de Irakees. Zaaksofficier De Graaf in de documentaire: 'Voor ons was hij een verdachte, door de media werd hij gebombardeerd tot de hoofdverdachte en dan is de stap klein naar de dader. Dit was de dader.'

Begin oktober, tijdens een informatiebijeenkomst over de verplaatsing van het azc dichter naar het centrum van Kollum, wordt de burgemeester met eieren bekogeld. 'En wij hadden nog steeds geen asielzoeker', zegt Brouwer. De Graaf, in de documentaire: 'Op een gegeven moment werden we neergezet als een stelletje amateurs.' Het irriteerde hem . Het recherchebijstandsteam had wel degelijk in het azc speekselmonsters afgenomen voor een DNA-test, maar wilde daar geen ruchtbaarheid aan geven.

Niet alleen hadden de omgeving en de pers belangstelling voor de zaak, ook de Leeuwarder politieleiding, de Leeuwarder parketleiding, het college van procureurs-generaal en zelfs minister van Justitie Korthals wilden op de hoogte blijven. De Graaf: 'Dit is op enig moment geworden tot een nationaal onderzoek.'

'Ik loop een aantal jaren mee', zegt Brouwer, 'maar een druk, een commotie als in de zaak-Vaatstra heb ik nog niet meegemaakt. Ongekend.' Hoe groot die druk was, weet officier van justitie J. Klunder uit Zwolle niet, maar in de Dover-zaak (waarbij 58 Chinezen het leven lieten) die hij behandelt, stond en staat ook hij onder druk: 'Je weet dat de zaak nationaal of internationaal de aandacht trekt. Maar wij werken niet voor de pers of voor de publieke opinie, maar voor een beslissing die door de rechter getoetst moet worden. Doe je dat niet, dan loop je grote risico's, in die zin dat je onrechtmatig handelt.'

Brouwer: 'Natuurlijk, je moet je rug recht houden, maar als de druk heel erg aanhoudt, je in je privé-omgeving wordt aangesproken, dan wordt het wel lastig.' Desondanks benadrukt hij dat niets onoorbaars is gebeurd: toen Ali Hussein H. werd aangehouden, was hij verdacht. De Graaf bedoelde alleen te zeggen dat het OM in andere zaken beter onderzoek had gedaan voor tot aanhouding was overgegaan. 'Die tijd hebben we nu niet genomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden