Nieuwsaangifte tegen Belastingdienst

OM: geen vervolging belastingambtenaren in toeslagenaffaire

De Belastingdienst en zijn ambtenaren hoeven in het kader van de kinderopvangtoeslagenaffaire niet langer te vrezen voor gerechtelijke vervolging. Het Openbaar Ministerie heeft donderdag besloten geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen naar het handelen van belastingambtenaren in deze gevoelige kwestie.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Toeslagen en staatssecretaris Hans Vijlbrief van Financiën tijdens een algemeen overleg over de Belastingdienst in de Tweede Kamer.  Beeld ANP
Staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Toeslagen en staatssecretaris Hans Vijlbrief van Financiën tijdens een algemeen overleg over de Belastingdienst in de Tweede Kamer.Beeld ANP

De staatssecretarissen van Financiën Alexandra van Huffelen en Hans Vijlbrief deden in mei vorig jaar aangifte tegen de Belastingdienst. Zij namen die stap vanwege aanwijzingen dat medewerkers van de dienst zich mogelijk hadden bezondigd aan het ambtsmisdrijf ‘knevelarij’ en aan beroepsmatige discriminatie. Het OM laat nu weten dat ‘een zorgvuldige beoordeling van de feiten en omstandigheden’ niet tot een strafrechtelijke verdenking heeft geleid.

Een ambtenaar maakt zich schuldig aan knevelarij als hij of zij in strijd met de wettelijke regels geld vordert van een burger, of dat geld niet uitbetaalt. Een jurist die in opdracht van het kabinet op zoek ging naar aanwijzingen dat belastingambtenaren zich in de toeslagenaffaire schuldig hebben gemaakt aan strafbare feiten, meende dat knevelarij niet kon worden uitgesloten. De Belastingdienst heeft de afgelopen tien jaar immers bij een groot aantal ouders ten onrechte kinderopvangtoeslagen teruggevorderd of niet uitbetaald.

Knevelarij

Juridisch gezien is er desondanks geen sprake van knevelarij, zo schrijft het OM donderdag in een toelichting. ‘De uitbetaling aan de ouders werd stopgezet, omdat er volgens de Belastingdienst misbruik of fraude speelde. De Belastingdienst en zijn medewerkers mochten ervan uitgaan dat de terugvorderingen binnen de regels pasten. De hoogste rechter in dit soort zaken (de Raad van State) heeft de beslissingen van de Belastingdienst hierover jarenlang in stand gelaten.’

Het OM ziet ook onvoldoende grond voor vervolging wegens beroepsmatige discriminatie, hoewel vaststaat dat sommige belastingambtenaren in fraudeonderzoeken nationaliteit als selectiecriterium hebben gebruikt. Het OM merkt daarover het volgende op: ‘Na zo’n eerste zoekslag (op nationaliteit) volgde een individuele beoordeling om vast te stellen of iemand wel of niet recht had op kinderopvangtoeslag. Bij die beoordeling speelde nationaliteit geen rol meer. Die beoordeling was voor iedereen gelijk. Daarom is er geen sprake van strafbare beroepsmatige discriminatie.’

Immuun

De Belastingdienst als instituut is immuun voor strafrechtelijke vervolging. Eventuele vervolging zou daarom altijd individuele ambtenaren moeten betreffen, maar daar ziet het OM dus geen aanleiding toe. ‘Uit onderzoek van het OM blijkt niet dat medewerkers van de Belastingdienst uit eigen gewin of eigenbelang hebben gehandeld.’

Dat het OM afziet van vervolging valt niet bij iedereen in goede aarde. Sociale media-gebruikers reageerden op de bekendmaking met negatieve kwalificaties als ‘schandelijk’, ‘doofpot’ en ‘klassenjustitie’. Het OM lijkt zich er rekenschap van te geven dat het besluit controversieel is en wijst teleurgestelde ouders erop dat zij de rechter kunnen verzoeken alsnog tot vervolging over te gaan.

Maar strafrechtelijke vervolging is volgens het OM niet de manier om het aangerichte onrecht goed te maken. ‘Dat de bestrijding van misbruik en fraude door de Belastingdienst in veel gevallen zeer onrechtvaardig heeft uitgepakt, is duidelijk. Aan deze aanpak lagen politieke en bestuurlijke keuzes ten grondslag. Het correctiemechanisme voor beleid dat achteraf als ‘‘verkeerd’’ wordt beoordeeld, ligt in deze zaak niet in het strafrecht.’

Schadevergoeding

Het ministerie van Financiën benadrukt in een reactie dat dit niet betekent dat de ouders geen onrecht is aangedaan. Van Huffelen hoopt de gedupeerde ouders nog dit jaar een schadevergoeding uit te keren. Alle slachtoffers die zich bij de overheid hebben gemeld krijgen vóór 1 mei alvast 30.000 euro uitbetaald.

Het kabinet komt waarschijnlijk volgende week met een inhoudelijke reactie op het rapport ‘Ongekend onrecht’ van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Deze onderzoekscommissie concludeerde kort voor het kerstreces dat gebrekkige informatieoverdracht binnen en tussen ministeries een van de hoofdoorzaken van het drama is. Zij legt de bal daarnaast bij de verantwoordelijke bewindslieden (onder anderen de ministers Wiebes en Van Ark en oud-minister Asscher), bij de Tweede Kamer en bij de Nederlandse bestuursrechtspraak.

Meer over de voorgeschiedenis

Het ministerie van Financiën deed in mei 2019 aangifte van mogelijke misdrijven bij de Belastingdienst.

De aangifte tegen de Belastingdienst wegens mogelijke (ambts)misdrijven hakte er in bij de medewerkers. Zij vreesden een heksenjacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden