Om Franco's erfenis is nog altijd ruzie

Het zomerverblijf van Franco is inzet van getouwtrek tussen zijn nazaten en het dorp. Veertig jaar na de dood van de dictator worstelt Spanje nog met het verleden.

Beeld Cover/Getty Images

De gietijzeren hekken bij de ingang van het Pazo de Meirás, het granieten 19de-eeuwse sierkasteeltje van de familie Franco in Galicië, zijn stevig. Naar verluidt is het hekwerk afkomstig van het Alcázar van Toledo, waar de opstandige troepen van de generaal tijdens de Burgeroorlog tegen het Republikeinse leger streden. De kogelgaten in het hekwerk zijn nog duidelijk zichtbaar.

'Franco hield wel van dat soort trofeeën. En zijn familie kennelijk nog steeds', zegt Carlos Babio (48). Ooit eigende de dictator zich Babio's familieboerderij toe, die hier op het kasteelterrein ligt. 'Die is tot op de dag van vandaag nooit terug gegeven.'

In het Pazo de Meirás, waar de voormalige Spaanse dictator graag een deel van zijn zomervakantie doorbracht, waart de geest van Francisco Franco veertig jaar na zijn dood in 1975 nog altijd rond. Franco's kleinkinderen komen net als hun opa nog steeds langs in de zomer, vertelt een bezoeker van Bar Lilo, tegenover de ingang van het terrein, bij een biertje. Achter hem in een vitrine prijken flessen Franco-wijn, lidmaatschapskaarten van de Falange, de fascistische partij waarvan Franco leider was, en andere verzamelobjecten voor de liefhebber. 'Het kasteel is van de Franco's. Dus waarom zouden ze er geen ongestoorde vakantie mogen hebben?'

'Bizar'

Juist rondom die vraag laaide de polemiek deze zomer op. 'Franco's Pazo is surrealistisch, bizar en moeilijk uit te leggen aan de rest van Europa', zegt burgemeester Oscar Benito Portela (40) in het stadhuis van de badplaats Sada. Sinds de gemeentelijke verkiezingen van mei is zijn lokale linkse burgerplatform er aan de macht.

Sada moet het hebben van toeristen, maar de Franco's houden hun kasteel grotendeels gesloten voor bezoek. Zo loopt de stad een belangrijke trekpleister mis. Alleen de laatste vier dagen van augustus konden een paar honderd man op afspraak binnen komen kijken hoe de dictator vakantie vierde. 'Het is publiek erfgoed, dus de familie moet dat toestaan', zegt Portela. Het park en de bibliotheek zijn niet bezichtigen. Ook mag er niet worden gefotografeerd of gefilmd.

Als het aan de burgemeester lag, werd het Pazo de Meirás onteigend. De tien hectare land leent zich prima voor een mooi openbaar park, met fietsroutes die de omliggende dorpen met elkaar zouden verbinden. Vier jaar geleden al benaderde de vorige burgemeester de Unesco met het idee een instelling gewijd aan vrede en eenheid in Europa in het kasteeltje te vestigen. Het liep op niets uit.

Terreurbewind

De kans dat Franco's nazaten hieraan zullen meewerken, lijkt niet erg groot. Zij lijken zich in het geheel niet te schamen voor het terreurbewind van El Generalissimo of voor de twijfelachtige manier waarop hij het familievermogen bij elkaar heeft geharkt.

Neem Carmen Martínez-Bordiú (64), ook wel bekend als la nietísima, de kleindochter. Vorig jaar ontving ze het Spaanse roddelblad ¡Hola! in het Pazo voor een exclusieve fotoreportage waarin ze het stuklopen van haar relatie wereldkundig maakte. 'Ik begin een nieuw leven', zei Franco's kleindochter, die zich voor de cover in een wulpse rode japon voor het romantische kasteeltje liet portretteren.

'Een soort contactadvertentie. Ze was weer in de markt, en je kon er een kasteeltje bij krijgen', zegt Carlos Babio. Met zijn neef Juan kijkt hij vanaf de openbare weg naar hun vroegere familieboerderij, achter het prikkeldraad. Hun grootmoeder werd er in 1938 uitgezet, als weduwe met een rits kinderen. Ze kreeg vermoedelijk maar eentiende van het bedrag van 50 duizend peseta's dat vermeld staat in de officiële koopakte, die de Babio's met pijn en moeite boven water kregen. Het bouwwerk, dat door Franco als opzichtershuis bij het Pazo werd ingelijfd, staat er nu verlaten en dichtgemetseld bij.

'Het was ordinaire diefstal', zegt Carlos Babio. 'Dat de zaak nooit is rechtgezet, bewijst dat Spanje een tweederangs democratie is.' Geld hoeven de Babio's niet, wel willen ze dat het Pazo en het park in publieke handen komen.

'Er werd gedaan alsof het Pazo een geschenk aan Franco was van de intens dankbare bevolking', zegt Ruben Afonso, 'Maar het was gewoon roof.' Als secretaris van de regionale geschiedkundige kring zocht hij uit hoe Franco aan zijn buitenhuis gekomen is.

Bij de lokale bevolking werd een deel van het loon ingehouden. De gemeentekassen werden leeggehaald. Toen dat niet genoeg bleek, werd er ook nog eens een huis-aan-huiscollecte gehouden onder leiding van de lokale leider van de Falange, de dorpsonderwijzer en de pastoor. 'Nee zeggen was er dus niet bij', vertelt Afonso. 'Het zou ondenkbaar zijn dat de nazaten van Hitler of Mussolini zo'n bezit nog in handen zouden hebben. Maar met Franco in Spanje kan dat dus kennelijk wel.'

Beeld x

Nostalgie

Politiek gezien blijft het Pazo een heikele kwestie, zegt burgemeester Portela. Spanje zit nog altijd met een onverwerkt verleden in zijn maag. Franco won de Burgeroorlog en stierf uiteindelijk in zijn bed. Tijdens de overgang naar de democratie in de jaren zeventig had niemand zin om rekeningen te vereffenen, volgens Portela. Zeker niet hier aan de baai van Ferrol, de geboorteplaats van Franco, waar een deel van de bevolking nog altijd met nostalgie aan de dictator terugdenkt. Ook de conservatieve Partido Popular, die in Galicië regeert, wilde nooit iets van een afrekening weten.

Maar wellicht dat het veertigjarig jubileum van Franco's dood op 20 november een goed moment is voor een omslag, hoopt de burgemeester. Er is al een eerste opzet voor een verandering van het bestemmingsplan in de maak, al is het de vraag of daar een meerderheid voor te vinden is. 'Het belangrijkst', zegt Portela, 'is de politieke wil om met de dictatuur in het reine te komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden