reportage rechtszaak kerk Rhenoy

OM eist acht jaar cel en tbs met dwangverpleging voor pianostemmer die dominee op haar hoofd sloeg

Pianostemmer B. moest zich dinsdag voor de rechtbank verantwoorden omdat hij dominee Ebi Wassenaar meerdere keren met een hamer op haar hoofd had geslagen. Hij herinnert zich er niets van, maar werd desondanks voor poging tot moord aangeklaagd. Volgens zijn advocaat is B. verminderd toerekeningsvatbaar, een ‘psychisch en lichamelijk zwaar beschadigd persoon’. 

De protestantse kerk in het Gelderse Rhenoy, waar Wassenaar op 21 november zwaar mishandeld werd aangetroffen. Beeld ANP

Op 21 november, even na tienen ’s ochtends, wordt dominee Ebi Wassenaar (65) door een pianostemmer uit het niets meerdere keren met een hamer op haar achterhoofd geslagen. Ze voelt een dreun en zakt door haar knieën.

Anderhalf uur ligt ze in een plas bloed op de koude vloer van haar kerk in het Gelderse dorp Rhenoy, totdat haar huisgenoot haar vindt. Net op tijd. Wassenaar wordt met spoed geopereerd en overleeft het ternauwernood. Ze is door de aanval halfzijdig verlamd en verplaatst zich na haar revalidatie met een vierpotige wandelstok of per rolstoel. Van de sportieve vrouw die dagelijks fietste en wandelde is weinig meer over.

Geen herinnering

Dinsdag diende de eerste inhoudelijke behandeling van de strafzaak in Arnhem. De belangstelling van publiek en pers was groot. De zitting begon twee uur later dan gepland omdat Wijnand B., de 50-jarige pianostemmer, op het laatste moment besloot niet naar de rechtbank te komen. De politie haalde hem op uit het penitentiaire ziekenhuis in Scheveningen, waar hij verblijft.

B. wordt verdacht van poging tot moord, maar zegt zich niets van het voorval te kunnen herinneren. Na het bezoek aan de kerk, waar hij de piano had nagekeken, reed hij met zijn bestelbus naar het huis van zijn tante. Er was ‘iets stoms’ in de kerk gebeurd, zei hij tegen haar. Hij had ‘een vrouw geslagen’. Als B. vervolgens overstuur naar buiten loopt, gaat hij tegen de vlakte. Een hartstilstand, zo blijkt. Hij belandt in coma op de intensive care, waardoor de eerste pro-formazitting pas in maart kon plaatsvinden.

Dat B. de dominee met een hamer heeft geslagen, lijkt niet aan twijfel onderhevig – op de mouw van de pianostemmer is dna van Wassenaar aangetroffen en beiden hebben hun afspraak in de kerk in agenda’s genoteerd. Ook zocht B. op internet hoe hij een ‘moord met hamer’ moest plegen en hoe ‘hard de schedel van een mens is’.

Maar los hiervan dringt zich tijdens de zitting de vraag op of B. in zijn huidige toestand begrijpt wat hij heeft gedaan, en dus überhaupt terecht kan staan.

Ja, zeggen de psycholoog en psychiater die voor deze zaak zijn opgetrommeld. Zijn geheugen is weliswaar zwaar aangetast, maar hij heeft in gesprekken laten merken dat hij snapt waarvoor hij terechtstaat en wat hiervan de gevolgen zijn.

Jan Peter van Schaik, de advocaat van de verdachte, betwijfelt het. ‘Ik heb niet het idee dat ik de zaak optimaal met hem heb kunnen bespreken.’ Hij heeft de rechtbank verzocht de vervolging te schorsen omdat zijn cliënt niet in staat is zichzelf actief te verdedigen. Het gaat hier, aldus Van Schaik, ‘om een psychisch en lichamelijk zwaar beschadigd persoon’.

‘Ik zou nooit iemand slaan’

Na een korte schorsing besluit de rechtbank om de strafzaak toch te behandelen. Het feit dat de verdachte geen herinnering heeft aan de gebeurtenis ‘is niet van doorslaggevend belang’, aldus de voorzitter. ‘Dat u het zich niet herinnert en dus niet heeft gedaan, is ook een verweer.’

B. luistert schijnbaar onbewogen naar de vragen die de voorzitter aan hem stelt. Zijn antwoorden zijn nauwelijks verstaanbaar. Hij roept een paar keer dat het ‘onzin’ is wat er allemaal wordt gezegd, maar snapt wel waarom hij aanwezig is. ‘Poging tot moord’, mompelt hij. ‘Maar dat klopt niet.’ Hij is niet in de kerk geweest, beweert hij, en ‘zou nooit iemand slaan’.

Op sommige momenten komt de pianostemmer opeens opvallend scherp uit de hoek: er zou zomaar nog iemand in de kerk geweest kunnen zijn, oppert hij. En iemand anders zou op zijn laptop gezocht kunnen hebben naar hoe je een moord met hamer moet plegen.

Depressie

Wat precies de reden is dat B. de dominee heeft geslagen, kan niet worden vastgesteld. Maar duidelijk is dat B. zich ten tijde van de aanval ellendig voelde. Hij had net zijn moeder verloren, bij wie hij woonde, en raakte in een depressie. Uit zoekopdrachten die hij op internet invoerde (‘hoe draai ik een gaskraan open?’), bleek dat hij eraan dacht zelfmoord te plegen. Als hij in de gevangenis terecht zou komen, dan zou tenminste nog iemand zich over hem ontfermen, had hij tegen zijn tante gezegd.

Uit psychologisch onderzoek blijkt bovendien dat B. zeer waarschijnlijk autistisch is, en volgens de deskundigen dus verminderd toerekeningsvatbaar. De kans dat hij nog een keer geweld zou gebruiken is groot. Hun advies: opname in een tbs-kliniek.

B: ‘Word ik daar verzorgd?’

Als dominee Wassenaar het woord neemt, richt ze zich direct tot de pianostemmer. ‘Hier zit een gewonde vrouw voor u’, zegt ze. Wrokgevoelens heeft ze niet, maar ze is wel teruggekomen op haar eerdere mening dat B. niet de cel in hoeft. Ze hoopt op tbs en is zelfs bereid tot een gesprek ‘als u uw verantwoordelijkheid neemt en berouw toont’. Een schadevergoeding van 230 duizend euro lijkt haar redelijk.

Even later hoort ze hoe de aanklager acht jaar cel en tbs met dwangverpleging tegen de pianostemmer eist. Advocaat Van Schaik vraagt de rechtbank om zijn cliënt vrij te spreken vanwege het ontbreken van rechtstreeks bewijs. De uitspraak is op 27 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden