Nieuws OM

OM betreurt opvragen telefoongegevens journalist in zaak burgemeesterslek Den Bosch

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft telefoongegevens van een journalist van het Brabants Dagblad opgevraagd om erachter te komen wie uit de vertrouwenscommissie lekte over de benoeming van de nieuwe burgemeester van Den Bosch. Het OM zegt de zaak te betreuren.

De huidige burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch bij de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. Beeld Marcel van den Bergh

Journalist Jos van de Ven onthulde dat de beoogde nieuwe burgemeester van Den Bosch, Jan Hamming, op het laatste moment afzag van de baan en in plaats daarvan burgemeester van Zaandam werd. De nummer twee op het lijstje, Jack Mikkers, kreeg vervolgens in allerijl de baan toegeschoven. Lekken uit de vertrouwenscommissie is strafbaar en justitie startte dan ook een onderzoek. Twee bronnen met inzage in het dossier lieten het Brabants Dagblad weten dat telefoongegevens van Van de Ven uit die periode in de stukken voorkomen.

Vertrouwen

‘Ik til hier echt heel erg zwaar aan’, zegt hoofdredacteur Lucas van Houtert. ‘Dit hindert ons enorm in het doen van ons werk. Onze verslaggever is ontzettend goed ingevoerd in Den Bosch en spreekt veel bronnen on en off the record. Die vertellen hem wat de overheid liever onder de pet wil houden. Ze durven dat omdat ze ons betrouwbaar vinden, maar vragen zich nu af of we nog te vertrouwen zijn.’

‘We vinden deze zaak heel ernstig’, zegt Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). ‘Alle telefoongegevens van een bepaalde periode van deze journalist liggen bij justitie. Daarmee is de geloofwaardigheid van zijn onafhankelijke en betrouwbare rol ten opzichte van bronnen kapot.’

Verklaring Openbaar Ministerie

In een verklaring geeft het OM Oost-Brabant toe dat de telefoongegevens zijn opgevraagd zonder toestemming van het College van procureurs-generaal, wat volgens de procedure wel had gemoeten. Dit was volgens het OM ‘mogelijk in strijd’ met de zogeheten aanwijzing die het OM in dit soort gevallen moet volgen.  Ook zou de hoofdofficier van justitie van meet af aan hebben gezegd dat de journalist buiten het onderzoek moest blijven. ‘Het OM constateert dat in de onderhavige zaak toen de verkeerde afweging is gemaakt door de hiervoor genoemde dwangmiddelen toe te laten passen.’ 

‘Het had nooit mogen gebeuren dat gegevens van een journalist op deze manier in een dossier terecht zijn gekomen’, zegt Gerrit van der Burg, voorzitter van het College van procureurs-generaal. ‘Maar ik stel ook vast dat er interpretatieruimte zit in de aanwijzing. Het opsporingsteam onder leiding van de officier van justitie dat heeft geoordeeld dat de gegevens nodig waren, heeft gehandeld vanuit de professionele opvatting dat dit ernstige feit, schending van het ambtsgeheim, moest worden opgelost.’

De plaatsvervangend hoofdofficier van justitie Oost-Brabant heeft inmiddels contact gehad met de hoofdredacteur van het Brabants Dagblad om aan te geven dat hij de gang van zaken betreurt. Het OM Oost-Brabant onderzoekt wat de gevolgen kunnen zijn voor de strafzaak over het burgemeesterslek. 

Minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid wil niet ingaan op de zaak zolang deze voor de rechter ligt. Hij noemt bronbescherming van journalisten ‘een fundamenteel recht’ waar hij pal voor staat. ‘Journalisten moeten vrij hun werk kunnen doen. Dwangmiddelen inzetten tegen journalisten is aan strikte regels verbonden en mag alleen onder uitzonderlijke omstandigheden.’

Bronbescherming

Eind januari heeft de Tweede Kamer een wetsvoorstel over bronbescherming goedgekeurd dat nu bij de Eerste Kamer ligt. Op basis van meerdere uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kan er inmiddels wel gesproken worden over jurisprudentie inzake bronbescherming. Er gelden extra waarborgen om te voorkomen dat een politieagent of officier van justitie bijvoorbeeld zomaar een redactie kan binnenvallen of telefoons en computers in beslag kan nemen. Ze moeten altijd van tevoren toestemming krijgen van een rechter-commissaris, die oordeelt of de inbreuk op de bronbescherming gerechtvaardigd is. Dit is het geval wanneer het gaat om zaken van leven of dood of een ernstige bedreiging van de maatschappij. 

‘Als er een terroristische dreiging is en het OM alleen door het inzien van telefoongegevens een gevaarlijke terrorist achter de tralies kan krijgen, dan zal de rechter oordelen dat het gerechtvaardigd is’, zegt Bruning van de NVJ. ‘Maar het mag niet te lichtvaardig worden gedaan.’ Dat is volgens hem in deze zaak duidelijk wel het geval. ‘De burgers van Den Bosch hoefden niet voor hun leven te vrezen omdat iemand heeft zitten lekken over de burgemeestersbenoeming.’

Geen verantwoorde kwestie

De reactie van het OM bevestigt de vermoedens van Bruning, die betwijfelde of een rechter-commissaris heeft gekeken naar het verzoek om de telefoongegevens op te vragen. ‘Er is veel te lichtvaardig over geoordeeld. Dit is schadelijk voor de journalistiek, terwijl het wetsvoorstel over betere bronbescherming nota bene in de Eerste Kamer ligt. Ze zouden beter moeten weten.’

Het Brabants Dagblad beraadt zich nu op stappen. Hoofdredacteur Van Houtert: ‘Die telefoongegevens moeten uit het dossier en ik wil dat dit nooit meer voorkomt.’

OM op de vingers getikt

Het is niet de eerste keer dat journalisten het aan de stok kregen met justitie. Het OM werd meerdere keren op de vingers getikt door de rechter

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.