Nieuwsrechtszaak

OM: arts die dementerende vrouw euthanaseerde is schuldig aan moord, maar verdient geen straf

Voor de rechtbank van Den Haag diende maandag de eerste rechtszaak tegen een arts die euthanasie uitvoerde. De 68-jarige verpleeghuisarts zou onzorgvuldig te werk zijn gegaan bij de levensbeëindiging van een dementerende patiënt. Volgens het Openbaar Ministerie is ze schuldig aan moord.

Een rechtbanktekening van de verpleeghuisarts in de rechtbank van Den Haag. Beeld ANP
Een rechtbanktekening van de verpleeghuisarts in de rechtbank van Den Haag.Beeld ANP

De specialist ouderenzorg die in 2016 euthanasie uitvoerde op een 74-jarige zwaar demente vrouw heeft volgens het OM de zorgvuldigheidseisen overschreden; ze had ondanks de wilsonbekwaamheid en de wilsverklaring van de vrouw met haar in gesprek moeten gaan over haar euthanasiewens.

Hoewel het OM haar schuldig acht aan moord vindt het tegelijkertijd dat de arts geen straf verdient, omdat ze naar eer en geweten heeft gehandeld, en omdat de wet niet duidelijk is op dit punt. ‘Er is geen duidelijke norm.’ Met deze rechtszaak moeten de precieze normen worden vastgesteld, vindt justitie.

En dus stond maandag in Den Haag de betrokken, nu 68-jarige specialist ouderenzorg voor de rechter, in de eerste rechtszaak tegen een arts die euthanasie uitvoerde sinds in 2002 de euthanasiewet is ingevoerd. Voorheen werden zaken door justitie altijd geseponeerd.

‘Echt diep dement’

De arts verweerde zich in de rechtszaal door te stellen dat een echt gesprek met de patiënte niet meer mogelijk was, omdat ze volledig wilsonbekwaam was. ‘Deze mevrouw was echt diep dement. Als ze zichzelf in de spiegel zag, dan zei ze: ‘Wat doet die mevrouw hier?’ Ze herkende haar echtgenoot niet meer. Als hij op bezoek was, en ze ging naar de wc, dan was ze al vergeten dat hij er was. Ze kon niet meer coherent spreken. In die omstandigheden moest ik met haar praten over haar levenswensen.’

Uit verslagen van het verpleeghuis blijkt dat de vrouw soms wel twintig keer op een dag tegen het personeel zei dat ze dood wilde en ook opperde om zich op te hangen aan een deur. Maar zodra de arts het haar vroeg, zei ze juist weer dat ze nu nog niet dood wilde. ‘Ze zei dat niet stellig’, aldus de arts. ‘Maar meer met een vaagheid. Zo van: ja, dat gaat toch wel ver.’ Volgens de arts wist de vrouw al niet meer wat ‘euthanasie’ en ‘dementie’ betekenen. ‘Dat was een brug te ver voor haar. Dat ze een wilsverklaring had ingevuld, daar wist ze niets meer van.’

De dochter van de vrouw liet in de rechtszaal via een slachtofferverklaring weten het ‘ongepast’ en ‘schadelijk’ te vinden dat de arts wordt vervolgd. Volgens de dochter is er geen strafbaar feit gepleegd en werd juist een diep gevoelde wens van haar moeder uitgevoerd. ‘De arts heeft mijn moeder uit haar geestelijke gevangenis gehaald.’ Ze stelt dat artsen door deze zaak steeds angstiger worden gemaakt om euthanasie uit te voeren.

Getraumatiseerd

De vrouw was in 2016 al negen jaar dementerend. In haar laatste jaar was ze erg angstig en onrustig en sliep ze nauwelijks meer. ’s Nachts begon ze allerlei mensen op te bellen en hield ze haar echtgenoot wakker. Zeven weken voor haar overlijden werd ze daarom opgenomen in het Haagse verpleeghuis. Daar had ze last van veel stress en boosheid. Ze bonkte ’s nachts op deuren en ramen en schopte tegen de muren. Ook dwaalde ze lang door de gangen, op zoek naar haar man.

De arts zag de patiënte voor het eerst toen die in het verpleeghuis terechtkwam. Op dat moment vroeg haar echtgenoot of zij de wilsverklaring wilde uitvoeren. In haar wilsverklaring had de vrouw geschreven dat ze nooit in een verpleeghuis wilde eindigen. ‘Mijn moeder is twaalf jaar lang dement verpleegd in een instelling. Dit wil ik beslist niet meemaken, het heeft mij ernstig getraumatiseerd.’

De arts, die jarenlange ervaring had in de ouderenzorg, observeerde de vrouw vervolgens langdurig. In het verpleeghuis zei de vrouw regelmatig dat ze dood wilde. Toch gaf ze soms ook aan: ‘Nu nog niet hoor, het is nog niet zo erg.’ Volgens de arts wist de vrouw nauwelijks meer dat ze ziek was. De vrouw maakte volgens haar het grootste deel van de dag een diep ongelukkige indruk. De arts maakte filmopnamen van haar.

De verpleeghuisarts vroeg twee andere artsen om onafhankelijk naar haar patiënte te kijken, zoals de wet voorschrijft. Beiden kwamen tot de conclusie dat aan de zorgvuldigheidseisen was voldaan. Tegen een van de artsen zei de vrouw dat ze zich wilde ophangen aan de deur.

Kleine stapjes

De arts besloot uiteindelijk de euthanasie uit te voeren. In de rechtszaal zei ze dat ze in kleine stapjes tot haar besluit was gekomen. Op de ochtend van de euthanasie deed de arts dormicum – een slaapmiddel – in de koffie van de vrouw, omdat ze vermoedde dat die zich anders zou verzetten. Tijdens het drinken van de koffie waren ook de echtgenoot en de dochter van de vrouw aanwezig. De patiënte werd weliswaar slaperig, maar viel niet in slaap. Hierop besloot de arts alsnog een injectie met slaapmiddel te geven. De patiënte vond de naald niet prettig en vloekte.

Het toedienen van het dodelijke middel verliep vervolgens niet soepel: de patiënte had moeilijke vaten, waardoor het geven van de injectie een pijnlijk proces werd en een kwartier duurde. Tijdens het geven van het middel deed zich iets opvallends voor: de vrouw werd wakker, maakte een ‘kleine terugtrekkende beweging’ en probeerde overeind te komen.

De arts schrok daarvan, maar ze heeft dit nooit geïnterpreteerd als een teken dat de vrouw niet wilde. Ze stelde dat de vrouw waarschijnlijk heeft gedacht: ‘Wat gebeurt hier?’ Het toedienen van thiopental geeft volgens haar vaak een vreemd gevoel in het hoofd. Uiteindelijk hield de familie van de vrouw haar vast en spoot de arts snel de rest van het middel in. De arts vond het ongepast om de euthanasie na zo’n ‘lang beraad’ op dat moment af te breken.

In de rechtszaal werd duidelijk dat de arts de afgelopen jaren erg heeft geleden onder de rechtszaak: ze slaapt slecht en is 24 uur per dag met de zaak bezig. Volgens haar advocaat is de zaak belastend en grievend voor haar, ook omdat ze te boek staat als een zorgvuldig en zeer betrokken arts.

Lees ook:

Justitie vervolgt arts voor ‘onzorgvuldige’ euthanasie op demente vrouw. Het Openbaar Ministerie vervolgt een arts van een verpleeghuis voor het uitvoeren van euthanasie op een 74-jarige vrouw in 2016. De vrouw dementeerde, zodat op dat moment niet duidelijk was of zij echt dood wilde. Het is de eerste vervolging voor euthanasie sinds de invoering van de Euthanasiewet in 2002.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden