Olympische kampioen, klein van stuk, groot van hart

Ze was de startloopster op de 4 x 100 in Londen. Xenia de Jong, een van de Vliegende huisvrouwen.

Nederlands oudste olympische kampioen is dinsdag overleden. Atlete Xenia van Bijlevelt-De Jong, olympisch kampioen op de 4 x 100 meter estafette van Londen 1948, werd 90 jaar oud.


Zij was de startloper van de winnende ploeg die vooral bekend werd om de slotloopster, Fanny Blankers-Koen, goed voor vier maal goud in Londen en werd wereldberoemd, als de Vliegende Huisvrouw. Het estafetteteam van Nederland bestond ook uit louter huisvrouwen.


Xenia Stad-De Jong, zoals ze tijdens de Spelen nog heette, was moeder van een dochter toen zij haar grootste succes boekte. Zij was een kleine vrouw die haar ploeg met haar explosiviteit op gang moest brengen. Het stokje overgeven aan Netty Witziers-Timmer lukte in de finale minder goed. De derde loopster, de nog in leven zijnde Gerda van der Kade-Koudijs, maakte veel goed van de achterstand, waarna Blankers-Koen winnend afsloot.


Xenia de Jong had de bijnaam Klein Duimpje. Ze was maar 1.62 meter groot. Ze was getrouwd met een joodse atleet, Maup Stad, die in de oorlog nog onder een valse naam wedstrijden liep in het Olympisch Stadion van Amsterdam. Het verhaal dat Xenia in de oorlog in het Haagse verzet zou hebben gezeten, wordt in sommige kringen gewantrouwd.


Wel was ze na de oorlog erg gebeten op de Duitsers. Ze onttrok zich in 1952 aan de officiële omlijsting van een interland tegen Duitsland in Oberhausen. Daartoe moest de atlete afzien van het vervoer van de bond, de KNAU. Zij verscheen met een eigen chauffeur in Duitsland.


Xenia de Jong was een kittig type dat behoorlijk uitgesproken was. Zij leverde ook commentaar op Fanny Blankers-Koen die tot een half uur voor de olympische finale op de 4 x 100 zoek was. De kampioene was een regenjas aan het kopen. 'Het was een heel nare situatie. Je gaat geen boodschappen doen voor zo'n belangrijke wedstrijd.' Het leidde tot onmin in het team. Blankers-Koen en Van der Kade-Koudijs waren na het winkeluitstapje geen maatjes meer. Nooit was er meer een viertal te zien, altijd een trio.


Xenia de Jong, geboren op 4 maart 1922 in Nederlands-Indië, was een bindende factor. Zij sprak zalvende woorden bij de dood van Blankers-Koen in 2004. Xenia, tot de opgebaarde Fanny: 'Wij danken je voor de mooie en spectaculaire gebeurtenissen die we op onze Spelen in Londen hebben meegemaakt. De prachtige herinnering van onze 4 x 100. Dat wij, vier huisvrouwen en moeders uit Nederland, de wereld versteld hebben doen staan.' Dan de handreiking naar de geschiedenis: 'We hebben onze sport intens beleefd, ieder op haar eigen wijze.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden