Olympisch Orbit: een explosie van rood staal

'Spaghetti op steroïden'. 'een overgroeide meiboom'. 'De erectie van Boris'. 'Een catastrofale botsing van twee hijskranen'. 'Meccano op mescaline'. De Engelsen hebben de afgelopen maanden bijzonder veel schik gehad bij het typeren van de ArcelorMittal Orbit, de 115 meter hoge uitkijktoren in het Olympisch Park. Kunstenaar Anish Kapoor en ingenieur/ontwerper Cecil Balmond beschouwen hun creatie van roodgeverfd staal als het Londense antwoord op de Eiffeltoren, maar niet iedereen deelt deze visie.


Het grootste kunstwerk op Britse bodem is een van de weinige concrete resultaten van het World Economic Forum, drie jaar geleden in Davos, het Zwitserse skioord waar politici, topmanagers en popsterren jaarlijks de stand van zaken in de wereld doornemen. In de garderobe liepen de Londense burgemeester Boris Johnson en de Indiase staalmagnaat Lakshmi Mittal elkaar tegen het lijf. Bij deze ontmoeting werd afgesproken dat de rijkste inwoner van Groot-Brittannië deze blijvende herinnering aan de Londense Spelen zou financieren.


De Brits-Indiase samenwerking werd versterkt door Kapoor aan te wijzen als ontwerper. De 58-jarige Londenaar besloot ook bij deze opdracht samen te werken met de elf jaar oudere Balmond, die met Rem Koolhaas heeft gewerkt aan het televisiecentrum in Peking.


Staal

Dat het basismateriaal staal zou worden, was evenmin een verrassing. Mittals fabrieken leverden tweeduizend ton staal, waarvan tweederde hergebruikt is. Uiteindelijk zou de Indiase miljardair 19.6 miljoen pond neerleggen, een bedrag dat de gemeente Londen met 3.1 miljoen aanvulde. Desondanks zullen de toegangskaartjes vijftien pond per persoon gaan bedragen, goedkoper dan het 20 meter hogere London Eye.


Vanaf het begin speelde de Eiffeltoren in het achterhoofd van Kapoor, en de Toren van Babel. Aanvankelijk was een ongeveer 200 meter hoge toren de bedoeling, maar dan zou het bouwwerk het vliegverkeer van het nabijgelegen City Airport hinderen. En te duur worden. Het is nog steeds hoog genoeg om 30 kilometer ver te kunnen kijken vanaf de twee platforms en vanuit het café. Echter, volgens de scheppers is het uitzicht een bijzaak. Centraal staat, zoals dat tegenwoordig hoort, de experience, met name de afdaling via de 455 treden tellende wenteltrap. Een andere ervaring is het gat waardoor bezoekers de stalen wildgroei van bovenaf kunnen bewonderen.


Twee kampen

De 'blindedarm' van de Olympische Spelen zal vooral worden beoordeeld op z'n uiterlijk. Zoals te verwachten, zijn er twee kampen. Liefhebbers van moderne kunst vinden het prachtig, terwijl de alumni van de Prince Charles School of Arts & Architecture allang blij zijn dat Kapoors geesteskind veilig in het gedepriveerde Oost-Londen staat en niet in Chelsea, Hampstead of andere beschermde stadsgezichten. Kapoor trekt zich weinig aan van de kritiek. Volgens hem is het gebruikelijk dat een groot kunstwerk aanvankelijk afkeer opwekt, of het nu gaat om een opera van Wagner, een schilderij van Van Gogh, of, inderdaad, het wonder van Gustave Eiffel.


De vergelijking met de Eiffeltoren is om nog een andere reden interessant. Waar de Eiffeltoren met haar tijdloze elegantie en symmetrie typisch Frans is, sluit de wanordelijke, licht-anarchistische Orbit prima aan bij de Engelse cultuur. De Eiffeltoren is geschikt als decor van een film met James Bond of Juliette Binoche, terwijl de Orbit interessant kan zijn voor makers van romantische komedies met Hugh Grant. Of een kinderfilm. Al het staal daargelaten, doet de Orbit meer denken aan Le Centre Pompidou. De medebedenker van dit omstreden bouwwerk, de architect Richard Rogers, heeft Kapoor dan schriftelijke gecomplimenteerd.


Kapoor kan schouderklopjes gebruiken, want de geboorte van de Orbit was een pittige bevalling. Samen met Balmond liep hij tegen tal van bouwtechnische uitdagingen aan, zoals het minimaliseren van de trillingen bij wind. Ook eisten veiligheidsdeskundigen een extra overkapping van de wenteltrap, wat net zo storend is als een brandblusser in een tot museum omgebouwd huis van een Victoriaanse schrijver. De vraag blijft hoeveel Londenaren en toeristen zullen afreizen naar het weinig idyllische Stratford voor de bezichtiging van deze 'Eiffeltoren na een nucleaire explosie'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden