Nieuws kritisch rapport uitgesteld

Ollongren onder vuur: minister bracht negatief oordeel over inlichtingenwet pas ná het referendum naar buiten

Minister Kajsa Ollongren zou in de aanloop naar het referendum over de inlichtingenwet waardevolle informatie hebben achtergehouden voor de kiezer. Het kabinet heeft weer wat uit te leggen.

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken verlaat het ministerie van VWS na het wekelijkse coalitieoverleg. Beeld ANP

Opnieuw ligt het kabinet Rutte III onder vuur van de oppositie op verdenking van het achterhouden van gevoelige stukken. Nieuwsuur meldde zondag dat het een bewuste keuze was van minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken om een belangrijk rapport over de inlichtingenwet Wiv niet voorafgaand aan het referendum over die wet naar buiten te brengen. Dat is, in de week van de Algemene Politieke Beschouwingen, andermaal slecht nieuws voor het toch al kwetsbare kabinet.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Wat is het geval? In aanloop naar het raadgevend referendum op 21 maart over de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten is bescherming van persoonsgegevens in de informatie-uitwisseling van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) met buitenlandse zusterdiensten een belangrijk thema. Het is een terugkerend punt van kritiek in de campagne dat de wet onvoldoende privacygaranties geeft.

Intussen doet de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) sinds maart 2016 onderzoek naar de gegevensuitwisseling tussen de AIVD en vergelijkbare diensten in het buitenland. Dat onderzoek is op 7 februari klaar. Het wordt op 9 februari aan minister Ollongren gepresenteerd onder de titel: ‘De multilaterale gegevensuitwisseling door de AIVD over (vermeende) terroristen.’

Mosterd na de maaltijd

De minister heeft dan wettelijk zes weken om het rapport met een begeleidende brief naar de Kamer te sturen. Dat is precies rond het referendum. Maar ze heeft ook een grondwettelijke informatieplicht. Het rapport wordt uiteindelijk pas een week later, op 28 maart, gepubliceerd. Opmerkelijk, omdat een van de conclusies de door velen gevoelde huiver voor gegevensuitwisseling bevestigt.

De CTIVD constateert ‘dat nu nog onvoldoende waarborgen bestaan voor de bescherming van het individu bij de uitwisseling en verdere verwerking van gegevens in het kader van de onderzochte multilaterale samenwerking.’ De commissie raadt het kabinet aan de ‘rechtsbescherming’ te versterken.

Voor de uitslag maakte het in maart niet uit dat het rapport als mosterd na de maaltijd kwam. Bij het referendum (gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen) stemde 49 procent tegen de Wiv en 46 procent voor, bij een opkomst van 51 procent. De drempel van 30 procent werd dus ruimschoots gehaald. Omdat het referendum raadgevend was en niet bindend, is de Wiv inmiddels met enige aanpassingen van kracht. Het raadgevend referendum is daarna door het kabinet afgeschaft.

Kajsa Ollongren. Beeld ANP

Oneigenlijke beïnvloeding

Voor de Kamer maakte het wel veel uit: die had graag over de informatie beschikt. Op 10 april stelden de Kamerleden Martin Bosma (PVV), Attje Kuiken (PvdA) en Ronald van Raak (SP) de minister er vragen over. Zij verweerde zich door te stellen dat de CTIVD-bevinding moest worden afgestemd met buitenlandse diensten. ‘U had tegen die diensten moeten zeggen: opschieten’, aldus Bosma toen. Kuiken zei het ‘jammer’ te vinden dat het rapport te laat kwam, waarop de minister beaamde: ‘Ik vind het ook jammer.’

Maar uit de door Nieuwsuur gepubliceerde stukken blijkt dat al in de maanden daarvoor overleg was met die buitenlandse diensten, aan de hand van een concept van het rapport. In een ambtelijke notitie een week voor het referendum staat bovendien: ‘Min BZK (de minister, red.) heeft besloten dat (…) verzending na het referendum te verkiezen is.’ Dit ondanks het feit dat de minister van haar staf op 12 maart een conceptbrief met een samenvatting van het rapport kreeg om naar de Kamer te sturen.

‘De minister mag campagne voeren’, zegt Van Raak, ‘maar ze mag niet een onwelgevallig rapport uit het publieke debat houden. Dat is oneigenlijke beïnvloeding.’ Bosma noemt de handelwijze ‘zeer ernstig’, omdat de onafhankelijke CTIVD – voor de informatievoorziening aan de Kamer een belangrijke commissie – ‘nu wordt gebruikt voor politieke spelletjes’. Iets dergelijks constateert Pieter van Vollenhoven, oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, op Twitter: ‘Aan dit soort onafhankelijkheid hebben wij niets.’

De oppositie wil zo snel mogelijk in debat met Ollongren, maar zal het deze week in de Algemene Politieke Beschouwingen moeten doen met Mark Rutte – de premier die toch al zo onder vuur ligt wegens het achterhouden van stukken over de afschaffing van de dividendbelasting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden