Olijk èn gruwelijk spel over een mooi meisje

Marietje Kessels door ONS. Tekst: Pietjan Dusee. Regie: René Jagers. Frascati, Amsterdam. Aldaar vanavond nog te zien. Tournee...

RONALD OCKHUYSEN

Het zou een jeugdfoto van een schrijfster kunnen zijn. Of van een celliste. In korrelig zwart-wit doen geloken meisjesogen een poging vrolijk de lens in te kijken. De lippen zijn getuit. De zwarte haren naar achteren gekamd. Slechts een plukje is aan de spelden ontkomen en valt over het hoge voorhoofd. Een mooi meisje. Een oogappel.

Er bestaat nog een beschrijving van haar. Daarin heeft zij 'het hoofd omlaag, de handen boven het hoofd, het linkerbeen gestrekt en het rechterbeen opgetrokken. (...) Het lijkje was geheel ontkleed. Alleen de benen waren door zwarte kousen bedekt. Om de hals was een wit kledingstuk gesnoerd.'

Op 22 augustus 1900 verdween Marietje Kessels. Twee dagen later werd het elfjarige meisje gevonden. Haar verkrachte en vermoorde lichaam bleek verstopt in de inmiddels afgebroken kerk van het Allerheiligst Hart in Tilburg. Pas in 1988 publiceerde Ed Schilders in het boek Moordhoek wat velen allang bevroedden: waarschijnlijk pleegde de pastoor de nimmer opgeloste moord.

De spreekstalmeester geeft met een kordate armbeweging een teken aan de man achter het orgel. Ta Ta Ta Ta TaTaaa. David Letterman? Een ijshockeywedstrijd? Niets van dat alles. ONS Theaterprodukties speelt een door Pietjan Dusee gemaakte toneelbewerking van de moord op Marietje Kessels.

Dusee construeerde een rijke tekst, een stuk dat zich op meerdere niveau's afspeelt. Marietje Kessels gaat namelijk over theatermakers. Zij werken aan een voorstelling. Daarin wordt belicht hoe door de jaren heen tegen een honderd jaar oude moord wordt aangekeken. Maar gaandeweg ontstaat binnen de groep een discussie over het wel of niet vertonen van begrip voor de eventuele moordenaar.

De wijze waarop Dusee een historisch gegeven verweeft met hedendaagse denkwijzen over het verschil tussen begeerte en daad is fraai. Hij laat de acteurs twee tegenpolen spelen: de historische hoofdpersonen uit het zedendelict Kessels en de toneelspelers spelend in een stuk over Marietje Kessels. Daardoor ontstijgt Dusee's werk kwalificaties als reconstructie of historisch drama; het is een melange van genres waarin de rekbaarheid van begrippen als ethiek en waarheid op uitbundige wijze wordt gedemonstreerd.

Regisseur René Jagers heeft eveneens probate middelen gebruikt om te onderstrepen dat de voorstelling meer is dan een theatrale zedenschets. Tegen de achtergrond van dan weer melige dan weer dreigende orgelklanken mogen de acteurs buitelen door speelstijlen. Er wordt gekibbeld, ingeleefd en episch gespeeld, en tussen dit verheven vermaak wordt het fenomeen talkshow geparafraseerd. 'Fantaseert u nooit over sex met een minderjarige?'

Marietje Kessels is een bonte voorstelling met een onverwacht vredig slot, waarin de hoofdrolspelers uit de zaak Kessels met de stem van hun hart terugkijken naar wat in 1900 gebeurde. Het èchte einde is dan al gepasseerd, op het moment dat Dianna Krijnen als argument tegen begrip voor verkrachters een brief van een sextoerist voorleest. De woorden van de vakantieganger - een uitvoerige beschrijving van de wijze waarop een man zijn 'genotsknots' in een tienjarig Filippijns meisje ramt - doen de doorgaans wellustige verbeelding zappen naar andere zaken. In Marietje Kessels is de grens tussen olijk en gruwelijk onheilspellend dun.

Ronald Ockhuysen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden