ReportageAmerikaanse verkiezingen

Oliestaat Texas toneel van grootste clash tussen oude en nieuwe Democraten

Arbeiders op een olieboorinstallatie in Webb County, Texas.Beeld Getty Images

Dinsdag, op Super Tuesday, vindt in veertien staten in de VS een ideologische botsing plaats tussen twee Democratische opvattingen over de toekomst van het land, tussen revolutie en status quo. Vooral in Texas zal die botsing heftig zijn.

Als de oude Democraten van Amerika ergens bang zijn voor de nieuwe Democraten, dan is het wel in zuidelijk Texas, waar mannen met grote cowboyhoeden ’s ochtends vroeg, als het nog donker is, in pick-uptrucks stappen en langs wapperende vlammen door de prairie rijden, een zwarte zee met eilandjes van licht, waar ze al frackend de olie uit de grond halen waar de helft van de staat op drijft.

Dat, zegt Democratisch aspirant-congreslid Jessica Cisneros (26) zondagochtend in San Antonio, heeft zijn langste tijd gehad, als het aan haar ligt.

Dat, zegt Democratisch veteraan-congreslid Henry Cuellar (64) zondagmiddag in Laredo, gaat nog jaren door, als het aan hem ligt.

Dinsdag, op Super Tuesday, komt het tot misschien wel de grootste ideologische botsing die Amerika in jaren heeft gekend, tussen twee opvattingen over de toekomst van het land. Dit is niet de botsing tussen de Democraten en de Republikeinen – twee partijen die, ondanks hun gepolariseerde verschillen over culturele kwesties en identiteitskwesties, nooit aan de fundamenten van de Amerikaanse economie hebben gemorreld. Nee, dit is een botsing tussen Democraten onderling. Tussen de revolutie van Bernie Sanders en de status quo van Joe Biden, de belangrijkste resterende kandidaat van het midden, na de opgave van Pete Buttigieg en Amy Klobuchar.

De confrontatie vindt plaats in veertien staten, die in totaal meer dan eenderde van de gedelegeerden verdelen die straks, in juli, de Democratische president nomineren. De confrontatie vindt plaats in Californië, waar de vrijgevochten cultuur, de latino’s en de jongeren Sanders helpen, maar ook in Virginia, een staat waar de Democraten de afgelopen twee jaar juist de macht hebben gegrepen dankzij de meer gematigde welvarende bewoners van de voorsteden, die een afkeer hebben van Trumps Republikeinen maar verder geen grote problemen hebben met het kapitalisme dat hen heeft gebracht waar ze zijn – zoals ook Joe Biden erover denkt.

Olieboom

En de confrontatie vindt plaats in Texas, dat tussen Californië en Virginia in ligt. Het is een staat waar tweetalige millennials de 21ste eeuw een nieuw gezicht geven en het is een staat waar de (soms ook Spaanstalige) generaties daarboven vasthouden aan de verworvenheden van de 20ste eeuw.

Meest symbolisch is TX-28, het uitgestrekte kiesdistrict tussen San Antonio en Laredo aan de grens met Mexico, een gebied ruim half zo groot als Nederland, met tussen die twee snel groeiende steden eindeloos struikgewas met paarden en koeien en boortorens, het kerndistrict van een van de grootste oliebooms van de afgelopen tien jaar, de ontdekking van de Eagle Ford Shale. Het district wordt in Washington al vijftien jaar door Henry Cuellar vertegenwoordigd, een advocaat uit Laredo wiens broer de plaatselijke sheriff is en wiens zus de plaatelijk rechter is; politiek is voor hen een familiebedrijf. Voor het eerst in jaren wordt Cuellars positie betwist: door Jessica Cisneros, eveneens advocaat, maar met andere ideeën over rechtvaardigheid en gerechtigheid.

Cuellar wordt de conservatiefste Democraat in Washington genoemd. Hij krijgt geld van de gebroeders Koch, de oliemannen die het symbool zijn voor de verwevenheid van bedrijfsleven en politiek, en kreeg vorige week partijleider Nancy Pelosi op bezoek, om hem een hart onder de riem te steken. ‘We willen niet alleen dat dit een gewone overwinning wordt, maar een verpletterende overwinning voor Henry Cuellar’, zei Pelosi, die bang is dat een progressieve overwinning hier in november al zal leiden tot een Republikeinse overname van het district. De woordvoerder van Cuellar heeft als Twitternaam ‘Democratic Establishment’.

Cisneros, een voormalige stagiair van Cuellar, wordt wel de Texaanse Alexandria Ocasio-Cortez genoemd. Ze wordt gesteund door de Justice Democrats, de organisatie die ook AOC rekruteerde en met haar een machtige Democraat in New York afzette. De Democratische presidentskandidaten Bernie Sanders, Elizabeth Warren en Julián Castro hebben zich achter haar geschaard en ze heeft miljoenen binnengehaald voor een race die vroeger nooit gelopen werd.

Armoede

‘We zijn gewoon moe van die mensen die ons wel vertegenwoordigen, maar niet onze waarden en belangen vertegenwoordigen’, zegt Cisneros zondagochtend in haar kantoortje in San Antonio, in een anonieme strip tussen Tony’s Barbecoa en El Vallejal autoreparaties. Binnen liggen de parafernalia van een campagne: van pennen en buttons tot donuts en koffie uit karton. Er zijn zo’n twintig vrijwilligers, vooral vrouwen, met op hun T-shirt kreten als Freedom is for EveryBody. Op een tafeltje brandt een bidkaarsje, waarop het hoofd van Jezus is vervangen door dat van Cisneros.

‘Ik ben in armoede opgegroeid’, zegt Cisneros, de dochter van twee Mexicaanse immigranten, een vrachtwagenchauffeur en zijn vrouw, die voor de kinderen zorgde. ‘En wat ik wil, is dat mijn toekomstige familie net als elke familie in betere omstandigheden kan opgroeien.’

Jerssay Arredondo, een vrijwilliger voor haar campagne die als kleine jongen door zijn familie over de Rio Grande werd gebracht en nog steeds niet zeker is van zijn Amerikaanse toekomst, ziet in haar een vertegenwoordiger van de nieuwe generatie. ‘Zij kent onze onzekerheden. Zij weet waarvoor ze vecht. Voor mij is dit persoonlijk.’

Cisneros zegt dat ze pas als stagiair voor Cuellar ontdekte hoe conservatief die eigenlijk is. ‘Dat geldt voor veel mensen, merk ik, als ik langs de deuren ga. Ze stemmen op hem omdat ze zijn naam kennen. Ze weten niet dat hij voor de bouw van de muur langs de grens met Mexico heeft gestemd.’

Cisneros is net als Sanders voor de collectivisering van de zorgverzekeringen in een nationaal ziekenfonds (Medicare for All), voor een ruimhartig immigratiebeleid, voor een minimumloon van 15 dollar, voor de Green New Deal, maar tegen het nieuwe vrijhandelsakkoord USMCA en, heel belangrijk voor deze regio, tegen fracking, het met zandkorrels openbreken van geologische scheuren om het daarin opgesloten olie en gas te laten stromen.

Aanhangers van Joe Biden tijdens zijn campagne in Texas.Beeld REUTERS

Fracking is voor progressieven het kwaad van oliewinning in het kwadraat: het lijdt aan de fossiele erfzonde van CO2-uitstoot, maar daar komen nog de aardbevingen en de grondwatervervuiling bij. Maar waar het verbod daarop voor een stadsbewoner in New York geen offers vergt, raakt het hier, in Texas, aan existentiële Texaanse driften. Werk, en inkomsten.

‘Texanen zijn hardwerkende mensen, dat weet ik’, zegt Cisneros, ‘en het is dan ook mijn taak uit te leggen dat de Green New Deal nieuwe banen oplevert. Maar je moet ook weer niet overschatten hoeveel mensen daarin werken.’

300 kilometer zuidelijker begint Cuellar te zuchten als hij dat hoort. ‘Niet overschatten? Er werken 108 duizend mensen in de Eagle Ford Shale, bijna de helft daarvan in mijn district. Dat zijn voor een deel ongeschoolde arbeiders die 100 duizend dollar per jaar verdienen. Wat voor banen geef je die mensen als je stopt met oliewinning?’

Daar komt bij dat het openbaar onderwijs in de VS wordt gefinancierd uit onroerendgoedbelastingen, en die zijn hier hoog vanwege de olie. In het plaatsje Tilden, het hart van de oliewinning, waar vrachtwagens met zand en olie af en aan rijden, geeft de school 25 duizend dollar per leerling uit, tweeënhalf keer zo veel als het gemiddelde in Texas. ‘Als je de olie weghaalt verliezen de scholen een deel van hun inkomsten’, zegt Cuellar. ‘Wil ze dat? Wil ze dat we gewoon een arm district worden?’

Stadse ideeën

Ook briest Cuellar over Cisneros’ verzet tegen het nieuwe vrijhandelsakkoord. ‘Laredo is de derde invoerhaven van het land – en dat zonder zee. Van de tol die we heffen op de bruggen betalen we de politie, de brandweer, de wegen. Handel is het bloed van dit district.’

Texas, zegt hij, is geen New York. ‘Je kunt die stadse ideeën niet hiernaartoe brengen.’ Maar Cisneros is toch ook van hier? ‘Pfoe. Ze heeft haar bul gehaald in New York. Ik hier in Austin. Zij is geen echte Texaan.’

Volgens hem is de progressieve beweging een beweging van ‘puristen’, zoals de Tea Party dat was bij de Republikeinen. ‘Ze snappen niet dat je concessies moet doen om in Washington te werken. Ja, ik stemde voor de begroting waarin ook geld voor de muur was opgenomen. Maar wat hadden ze dan gewild? De overheid sluiten? En ja, ik stem soms mee met Trump. Ik stem niet voor de partij, ik stem voor mijn district.’

Cuellar, die voor het eerst in jaren campagnebordjes in tuinen moet neerzetten, spuugt op de ‘socialisten’ van buiten die 4, 5 miljoen dollar in de campagne van Cisneros hebben gestoken, geld dat volgens hem beter had kunnen worden gestoken in het verdedigen van de Democratische meerderheid in het Congres, in november. ‘En ja, nu heb ik ook geld aangenomen, ook van de gebroeders Koch. Of dat erg is? Natuurlijk niet. Zij houden ook niet van socialisten. Natuurlijk accepteer ik die hulp.’

Dan loopt hij naar buiten, en gaat op een kruispunt staan met een paar medewerkers die bordjes in hun handen hebben van alle drie de Cuellars die verkozen moeten worden. De congresman zwaait. De auto’s toeteren. ‘Voorlopig rijden we hier nog niet elektrisch’, zegt hij.

Het verkiezingscircus is begonnen

Verkiezingsjaar 2020 is hard op weg naar ‘Super Tuesday’, waarop Republikeinen en Democraten in elf staten stemmen op hun presidentskandidaten. Wat staat de Amerikaanse kiezers de komende maanden verder te wachten? Welke Democraat gaat proberen Trump van een tweede termijn af te houden? U leest het hier.

Hoe word je president van Amerika? Super Tuesday is stap 3 op de weg naar het Witte Huis.

De arme zwarte bevolking van de VS naar de stembus krijgen: dat is de strategie van presidentskandidaat Bernie Sanders. Correspondent Michael Persson trok op met zijn campagneteam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden