AnalyseOlieprijzen

Olieprijzenslag dwingt Amerika voor het eerst naar vergadering Opec+

De halvering van de olieprijs trekt wereldwijd een spoor van vernieling. Rusland en Saoedi-Arabië vechten elkaar de tent uit, alle olie-opslag zit tjokvol. Kan de Opec met Rusland en suprise guest Amerika daar nog iets aan doen?

Alle olietankers, zoals hier bij de Saoedische haven Ras al-Khair, zitten tjokvol. Beeld AFP

Donderdag komen de Opec-landen plus Rusland (Opec+) bijeen in een poging om een nog verdere ineenstorting van de olieprijs te voorkomen. Het is nu al een van de merkwaardigste Opec-vergaderingen ooit. Niet zozeer omdat het de eerste keer is dat dat de olieministers met elkaar beeldbellen, maar vooral door de positie van de Verenigde Staten. Volgens sommige berichten zullen ook de VS (geen lid van Opec) virtueel aanzitten. Zodat dit de eerste vergadering wordt van Opec++.

Aanleiding: de olieprijs is na de uitbraak van covid-19 ingestort. Van rond de 60 dollar naar een dieptepunt van 22,60 dollar per vat, de laagste prijs in vijftien jaar. Maar de grote klap kwam pas toen de olieproducerende landen er niet in slaagden een akkoord te bereiken over productiebeperking. Rusland en Saoedi-Arabië, de twee grootste producenten aan tafel, vlogen elkaar in de haren.

Sindsdien roepen de Russen dat ze ongeremd olie zullen produceren, maar alleen de Saoedi’s doen dat ook echt. Saoedi-Arabië exporteert op een werkdag in normale tijden rond 9 miljoen vaten olie per dag; nu naar eigen zeggen 13 miljoen. Vorige week vestigden ze een eigen nationaal record: 19 miljoen vaten olie gingen de tankers in. Gek genoeg laten de Russen het bij woorden: hun olieproductie is vrijwel onveranderd.

Tsunami

De tsunami van Saoedische olie leidt tot chaos op de markt. Wereldwijd zitten de opslagtanks vol. Tankers worden gebruikt als drijvende hamsterplekken. De verhuurders van oude tankers doen goede zaken. In een maand tijd verzevenvoudigde de huurprijs.

De Amerikaanse bank Citigroup berekende dat de dagelijkse olieproductie ‘onmiddellijk’ met 10 miljoen vaten omlaag moet, omdat er geen opslagcapaciteit meer over is. Om de productie aan te passen aan de lagere vraag, zou de productie zelfs met minstens 20 miljoen vaten per dag omlaag moeten. Dat is de normale productie van Saoedi-Arabië, Koeweit en de Arabische Emiraten samen.

Het is nog maar de vraag of dat de uitkomst wordt van de bijeenkomst van OPEC++. Rusland lijkt vastbesloten de coronacrisis aan te grijpen voor zijn eigen doelen, zegt olie-expert Lucia van Geuns, energie-expert van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). ‘De Russen zagen al jarenlang met lede ogen aan dat elke keer als zij hun productie beperkten, de Amerikanen profiteerden door juist meer te produceren. Dit is hét moment om daar iets aan te doen.’

In één grote haal kunnen de Russen vele van hun Amerikaanse concurrenten het ravijn in vegen. Het gaat om duizenden oliebedrijfjes, die zich sinds 2008 stortten op de schalieolie. De winning daarvan is relatief duur en erg winstgevend zijn ze niet, maar de ondernemingen konden kredieten opnemen zo veel ze maar wilden. Vooral junk bonds, relatief dure leningen met een hoog risico.

Russische hinderlaag

De Russische hinderlaag lijkt te werken. De Amerikaanse schaliesector bezuinigt als een bezetene. Desondanks liggen de eerste slachtoffers al op de bodem van het ravijn. Whiting Petroleum, een van de grootste in schaliegas en -olie, vroeg uitstel van betaling aan. Daar zal het niet bij blijven. De centrale bank van Texas verwacht dat binnen een jaar 15 procent van de oliebedrijfjes failliet zal zijn als de olieprijs onder de 40 dollar blijft. En als dat twee jaar duurt, is een kwart het haasje.

De Russen zouden daarmee twee vliegen in één klap slaan. Niet alleen zijn ze vervelende concurrenten kwijt, bovendien nemen ze wraak op de Verenigde Staten. Die torpedeerden eind vorig jaar een van hun grootste investeringsprojecten, de gaspijp naar Duitsland, Nord Stream 2. De pijpleiding is bijna af, maar door Amerikaanse sancties moest het werk worden stilgelegd. Het kan nog wel een jaar duren voor het project uiteindelijk klaar is.

Klein olieveld in Texas.Beeld EPA

De Amerikaanse president Trump zit in een uiterst merkwaardige positie. Nog maar een half jaar geleden twitterde hij nauwelijks verholen dreigementen om Opec te zullen behandelen als een illegaal kartel. Hij twitterde voortdurend dat de olieprijs omlaag moest. Maar nu beweegt hij hemel en aarde om Opec te reanimeren en de olieprijs te herstellen. Hij belde met de Russische president Poetin, hij belde met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman. Volgens Trump hebben die toegezegd de olieproductie te zullen verlagen met 10 à 15 miljoen vaten per dag. ‘En als zij het daar niet over eens worden, dan zal ik invoertarieven opleggen, aanzienlijke invoerheffingen’, zei hij dreigend.

De kans dat Russen en Arabieren de naar adem happende Amerikaanse producenten zonder meer laten ontsnappen, lijkt klein. De Russen zullen deze unieke kans niet willen verknallen. En ze kunnen een prijzenslag lang volhouden. Hun olie is goedkoop te winnen, net als die van Saoedi-Arabië. Maar de Saoedische leider Bin Salman heeft de oliedollars heel hard nodig om zijn ambitieuze investeringsplannen te financieren. De Russen kunnen met veel minder toe. Volgens berekeningen van Bloomberg heeft Saoedi-Arabië een olieprijs nodig van 80 dollar om zijn begroting rond te krijgen. De Russen halen dat al bij 40 dollar, maar ze kunnen jaren vooruit met minder.

Het wordt armpje drukken tussen de drie hoofdrolspelers, Saoedi-Arabië, Rusland en de Verenigde Staten. Energie-expert Van Geuns: ‘Van deze drie staat Rusland het sterkst.’

Maar er is een voorteken dat de landen er misschien toch uitkomen. Vrijdag, een dag na Opec++, komen de energieministers van de G20 bijeen. Dat is op initiatief van Saudi-Arabië, die op dit moment voorzitter is van de G20.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden