Oliegrootmacht Joekos is speelbal van Poetin

Moskou heeft van oliebedrijf Joekos een speelbal gemaakt. De ene keer lijkt Poetin op een bankroet aan te sturen. Dan weer geeft hij het bedrijf respijt....

Van onze verslaggever Olav Velthuis

'Joekos is momenteel een radioactief bedrijf. Geen enkel Westers bedrijf zal het durven aanraken', zegt Matthew Thomas, die voor Ruslands grootste private bank, Alfa Bank, de oliesector analyseert.

Er is zoveel onzekerheid over het lot van Joekos, dat alles opeens mogelijk lijkt: faillisement, of zelfs een hernieuwde nationalisatie. De Russische regering lijkt er de afgelopen maand een spel van te hebben gemaakt positieve en negatieve signalen over het lot van Joekos af te wisselen.

Half juni zei Poetin dat een faillissement makkelijk afgewend kan worden. Ook minister van FinanciAlexei Kudrin liet enkele dagen daarop weten dat hij best wilde praten over een schikking van de belastingschuld.

Maar even later stuurden zij een nieuwe rekening naar Joekos: over 2001 wil de belastingdienst meer dan drie miljard dollar zien. En of de reeds verzonden aanslag over 2000, 3,4 miljard dollar groot, binnen vijf dagen betaald kan worden. Joekos liet daarop weten dat de regering daarmee feitelijk op een faillissement van het oliebedrijf aanstuurt.

Vervolgens liet de overheid beslag leggen op bezittingen en bankrekeningen van Joekos. En daarmee wekte zij de indruk zo'n faillissement niet eens erg te vinden. Dinsdag was het weer tijd voor een verzoenend gebaar: de Russische overheid maakte bekend dat zij Joekos uitstel van betaling verleent voor de 3,4 miljard dollar aan belastingschuld.

Vele gemengde signalen verder is het duidelijk dat een faillissementvan Joekos, een van de grootste oliebedrijven ter wereld, niet denkbeeldig is. Persbureau berichtte dinsdag zelfs dat deze maand nog een deel van Joekos' Siberische olieproductie zou gaan stokken.

Volgens analist Thomas is het echter onwaarschijnlijk dat de overheid Joekos daadwerkelijk bankroet zou laten gaan. Dat zou niet alleen leiden tot een derving van olie-inkomsten, er zou ook een negatief signaal van uit gaan naar Westerse investeerders. Interesse hebben Westerse oliemaatschappijen best in de Russische olierijkdom. Joekos alleen al kan dagelijks 1,8 miljoen vaten uit de grond halen, evenveel als OPECland Irak momenteel produceert.

'Moskou heeft echter bepaald geen welkomstbord in de tuin gezet voor Westerse investeerders', zegt Thomas. Sterker nog, nu de overheid haar tanden laat zien aan het grootkapitaal, en eigendomsrechten een stuk minder serieus nemen dan het Westen gewend is, kan er van investeringen geen sprake zijn.

Nu al staat het niveau van buitenlandse investeringen in Rusland op een dieptepunt. En zo lang het lot van Joekos onduidelijk is, kijken de Westerse oliebedrijven de kat maar liever uit de boom. Een faillissement zou hun investeringsbereidheid verder reduceren. Rusland keert dan terug naar een vorm van staatsdirigisme a China.

Een andere mogelijkheid is dat Poetin zelf Joekos terug wil hebben. De overheid lijkt immers spijt te hebben van de vriendenprijs waarmee het oliebedrijf in 1995 van de hand werd gedaan. Helemaal toen in de jaren daarop duidelijk werd hoeveel olie er in de grond zit in Rusland.

Daar komt nog eens bovenop dat de bevolking begint te morren: een kleine groep oligarchen die een miljardenvermogen heeft weten op te bouwen terwijl de rest van de Russen in armoede leeft, dat steekt. Dat renationalisatie mogelijk is, bleek de afgelopen jaren al in de Russische mediasector.Vooralsnog geeft voormalig Joekos-topman Chodorkovski vanuit de gevangenis geen krimp. 'Chodorkovski wil zijn aandelen niet opgeven. Dus laat hij de overheid zijn bedrijf kapot maken', zei Charles Hirsch, een manager van investeringsfonds Equinox Finance tegen de New York Times.

Bovendien is het volgens Thomas weinig aannemelijk dat Poetin daadwerkelijk uit is op de aandelen van zijn rivaal. Ondanks dat hij daarmee in een keer de politieke strijd tussen hem en Chodorkovski in klap zou kunnen beslechten. 'Moskou heeft de handen al vol aan Gazprom, het gasbedrijf dat nog wel in haar eigendom is. En uiteindelijk is het gas, en niet olie, dat Rusland tot een tweede Saoedi-Arabiaakt.'

Bovendien heeft Poetin ook zonder de aandelen Joekos zelf te bezitten, al genoeg controle op de Russische olie. 'Zij zijn de eigenaar van het Russische pijpleidingennetwerk, Transneft. En door middel van belastingheffing kunnen zij sowieso al profiteren van de Russische olierijkdom.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden