Column

Olie in de opheffingsuitverkoop

Een dag voordat Sinterklaas zijn presentjes over Nederland uitstrooide, trakteerde de Organisatie van Olie Exporterende Landen (OPEC) de hele wereld. Op 4 december besloot de OPEC om de olieproductie onverminderd hoog te houden. Een recorddaling van de olieprijs was het gevolg. Voor minder dan 40 dollar heb je nu een vat olie. Nog geen twee jaar geleden betaalde je daar nog het drievoudige voor.

Raffinaderij Shell Pernis, de grootste raffinaderij van Europa en een van de grootste van de wereld. Beeld anp

De grootste olieproducenten, Saoedi-Arabië en Irak, blijven zo hard pompen als ze maar kunnen. Dat is goed nieuws voor iedereen die wel eens olie gebruikt. Goed nieuws dus, voor bijna iedereen.

Maar de lage olieprijs maakt ook slachtoffers. Landen als Venezuela, Rusland en de Verenigde Staten zijn ook gezegend met grote oliereserves, maar moeten veel meer kosten maken om de olie uit de grond te halen dan de Golfstaten. Zij lijden bij de huidige marktprijs verlies en zijn boos dat de Saoedi's het oliekartel verraden.

Opmerkelijk genoeg lijdt ook Saoedi-Arabië zelf onder de lage olieprijs. Het zwarte goud is goed voor bijna 90 procent van de overheidsinkomsten. De begroting sluit pas bij een olieprijs van 105 dollar. Dit jaar dreigt een begrotingstekort van 20 procent en moet Saoedi-Arabië voor het eerst in decennia weer geld lenen.

Vanwaar deze uitverkoop? Als het erom gaat de concurrentie de markt uit te prijzen, zoals de meeste analisten stellen, dan had een tandje minder ook volstaan. Missen deze olieanalisten wellicht het grotere plaatje?

Er heeft zich namelijk een fundamentele verschuiving voorgedaan, een tot afgelopen weekend stille revolutie. Zes jaar geleden mislukte de klimaattop in Kopenhagen nog jammerlijk. Nu werden 195 landen het in Parijs wel eens. Het resultaat is een akkoord met concrete toezeggingen, van de Verenigde Staten tot China, over het terugdringen van de CO2-uitstoot. Een akkoord met een stevige monitoring en de afspraak de inspanningen indien nodig te vergroten. Een akkoord dat het doel van een maximale temperatuurstijging aanscherpt van 2 naar 1,5 graad.

Dit doel stelt een harde grens aan de hoeveelheid broeikasgassen die we nog kunnen uitstoten. De nu bekende fossiele-energie-reserves zijn ongeveer viermaal zo groot als het ons nog resterende 'carbon budget'. Dat betekent dat 60 tot 80 procent van de olie, gas en kolen in de grond moet blijven en dus feitelijk waardeloos is. De bedrijven en landen die deze reserves bezitten, zijn daarmee een heel stuk minder rijk dan we altijd dachten. Als dit besef doordringt tot de financiële markten, zal dit forse waardeverliezen tot gevolg hebben.

Dat kan snel gaan. Bijna dertienduizend deelnemers riepen het pensioenfonds ABP daarom op om 'zo snel mogelijk investeringen in de fossiele energie af te bouwen'. Het ABP wil nu dat de CO2-uitstoot van de bedrijven waarin het belegt de komende vijf jaar met 25 procent daalt.

Het pensioenfonds van de zorg (PFZW) zet in op een reductie van 50 procent. Ook De Nederlandsche Bank doet onderzoek naar de 'carbon bubble'. Beseft Saoedi-Arabië dat het zijn voorraden beter nu tegen een forse korting kan verkopen, dan over een paar jaar opgescheept te zitten met een nutteloos kleverig zwart goedje? De huidige overproductie is zo gezien een opheffingsuitverkoop: alles moet weg!

Voor de wereld is het uiteenvallen van het oliekartel goed nieuws. Het is wel zo efficiënt om eerst de goedkoopste olie op te maken. Toch is de olie-uitverkoop niet alleen een cadeautje. De extreem lage olieprijs belemmert namelijk dezelfde overgang naar een olievrije wereld waardoor ze mogelijk is ingegeven. Daarvoor moet geïnvesteerd worden in zonnepanelen, windmolens en de isolatie van gebouwen. Investeringen die minder renderen als de prijs van de concurrerende fossiele energie laag is.

Gelukkig is er een simpele oplossing. Doe wat economen al jaren bepleiten, tegenwoordig zelfs met steun van de grootste beleggers en bedrijven: zet een prijs op de uitstoot van broeikasgassen. De lage en dalende olieprijs maakt dit daarvoor het ideale moment.

Dat kan door het overschot aan emissierechten uit de Europese markt te nemen, of door een Europese belasting op de uitstoot van broeikasgassen. Daarmee kunnen de euro-overheden hun begrotings-tekorten dichten en de belasting op arbeid verlagen. Dat vermindert de hoge werkloosheid in de eurozone. De lage olieprijs biedt zo de financiële ruimte om zowel de klimaat- als de eurocrisis aan te pakken, met dank aan de OPEC.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden